Viện kiểm sát nhân dân tối cao khảo sát về vai trò, vị trí của Viện kiểm sát nhân dân tại thành phố Hải Phòng

Thực hiện Kế hoạch số 02-KH/BCĐ ngày 20/7/2021 của Ban Chỉ đạo xây dựng đề án Chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045”, Kế hoạch số 132/KH-VKSTC ngày 12/8/2022 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, sáng ngày 24/8/2022 Đoàn khảo sát Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp với Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng tổ chức “Hội nghị khảo sát, lấy ý kiến về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045” tại Trung tâm hội nghị thành phố.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Phó Bí thư Ban Cán sự Đảng, Phó Viện trưởng thường trực Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các đồng chí Đỗ Mạnh Hiến, Phó Bí thư thường trực Thành ủy, Trưởng Ban Cải cách tư pháp thành phố, đồng chí Lê Anh Quân, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố đồng chủ trì hội nghị.

Các đồng chí: Nguyễn Huy Tiến, Phó bí thư Ban cán sự Đảng, Phó viện trưởng Thường trực Viện KSND tối cao; Đỗ Mạnh Hiến, Phó bí thư Thường trực Thành ủy; Trưởng Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp thành phố; Lê Anh Quân, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó chủ tịch Thường trực UBND thành phố đồng chủ trì cuộc làm việc.

Tham dự hội nghị còn có các đồng chí lãnh đạo đơn vị nghiệp vụ VKSND tối cao, các đồng chí đại diện lãnh đạo các cơ quan thuộc thành ủy, Ban Nội chính, các cơ quan quản lý và chính quyền, các tổ chức chính trị, xã hội, các Ủy ban nhân dân dân thành phố, các đồng chí lãnh đạo các cơ quan tiến hành tố tụng, các cơ quan bổ trợ tư pháp thành phố Hải Phòng.

Đồng chí Hoàng Thị Quỳnh Chi, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Vụ trưởng vụ pháp chế và quản lý khoa học (Vụ 14) thay mặt cho đoàn khảo sát trình bày các vấn đề cần trao đổi, thảo luận trên cơ sở các nghiên cứu và khảo sát trước đó, tập trung vào các nhóm vấn đề chính:

1. Về cơ chế bảo đảm tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước đối với các cơ quan tư pháp

Hoàn thiện cơ chế để bảo đảm và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước đối với các cơ quan tư pháp; trong đó, VKSND là một trong các chủ thể quan trọng giúp Đảng, Nhà nước thực hiện kiểm soát quyền lực tư pháp thông qua việc tiếp tục khẳng định, chỉ đạo tăng cường chất lượng, hiệu quả công tác thực hiện chức năng, nhiệm vụ của VKSND trong thực hành quyền công tố, kiểm sát các hoạt động tư pháp và điều tra các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền, theo đó:

1.1. Nghiên cứu quy định giới hạn truy tố, chuyển từ cơ chế “truy tố bắt buộc” sang cơ chế “truy tố có điều kiện”, trên cơ sở xem xét, đánh giá, cân nhắc thận trọng các lợi ích (trước hết là vì lợi ích công) để quyết định việc truy tố. Đây là nội dung quan trọng trong phân hóa tội phạm khi xử lý hình sự, vừa bảo đảm chính sách nghiêm trị người chủ mưu cầm đầu, ngoan cố chống đối, cố ý, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, đồng thời, thực hiện khoan hồng đối với người tự thú, khai báo thành khẩn, tích cực hợp tác, tố giác đồng phạm, tự nguyện bồi thường thiệt hại; hoặc xử lý linh hoạt trong các trường hợp đặc biệt nhằm thực hiện chính sách dân tộc, chính sách tôn giáo, chính sách ngoại giao, đồng thời cũng nhằm tránh hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế hoặc ngược lại và tạo hành lang pháp lý cho sự đổi mới, phát triển và hội nhập quốc tế; mặt khác, đây cũng là cơ chế tốt để bảo đảm chống oan, sai, chống bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội.

1.2. Nghiên cứu tăng thẩm quyền cho Cơ quan điều tra của VKSND có thẩm quyền điều tra đối với các tội phạm tham nhũng, chức vụ liên quan đến hoạt động tư pháp mà người phạm tội không phải là cán bộ tư pháp.

Hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra VKSND tối cao thời gian qua đã góp phần tích cực hỗ trợ và bảo đảm thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của ngành KSND. Tuy nhiên, với phạm vi thẩm quyền chỉ điều tra đối với một số loại tội xâm phạm hoạt động tư pháp và tội tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ các cơ quan tư pháp còn hạn hẹp, chưa bảo đảm hỗ trợ đầy đủ, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND. Vì vậy, tiếp thu kinh nghiệm của Trung Quốc, Liên bang Đức, Hàn Quốc, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi thẩm quyền điều tra của CQĐT VKSND có thẩm quyền điều tra cả tội các phạm tham nhũng, chức vụ liên quan đến hoạt động tư pháp mà người phạm tội không phải là cán bộ tư pháp. Giải pháp này nhằm tăng cường hơn nữa vai trò của VKSND trong bảo đảm cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp.

2. Về tăng cường vai trò, trách nhiệm của VKSND trong việc phối hợp giữa các cơ quan trong đấu tranh phòng, chống tội phạm

Trong công cuộc bảo vệ pháp luật và pháp chế, các cơ quan pháp luật, các cơ quan tư pháp phải giữ vai trò nòng cốt. Hệ thống các cơ quan bảo vệ pháp luật có Tòa án, Công an, Viện kiểm sát, Thi hành án, Kiểm lâm, Biên phòng, Hải quan. Mỗi cơ quan, mỗi ngành đều có vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ riêng và trên thực tế đã chủ động tích cực hoàn thành nhiệm vụ được giao; đã có sự phối hợp chặt chẽ và có hiệu quả trong quá trình thực thi chức năng, nhiệm vụ. Tuy vậy, cho đến nay, Hiến pháp và pháp luật chưa có quy định về vai trò chủ trì sự phối hợp, trong lĩnh vực bảo vệ pháp luật, đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Do vậy, cần nghiên cứu việc giao cho VKSND thực hiện trách nhiệm là cơ quan chủ trì trong công tác phối hợp, kiểm tra, giám sát hoạt động đấu tranh, phòng chống tội phạm.

3. Về tăng cường trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân trong bảo vệ lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng (chế định tố tụng công ích)

Việc bảo vệ lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng ở nước ta do nhiều chủ thể trong hệ thống chính trị có trách nhiệm thực hiện, trong đó có VKSND thông qua việc thực hiện quyền năng pháp lý trong các lĩnh vực công tác của mình. Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành, VKSND có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất[1]. Hiện nay, vai trò, trách nhiệm của VKSND trong thực hiện nhiệm vụ nêu trên đã được thể hiện rõ trong lĩnh vực thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng.  Tuy nhiên, trong lĩnh vực phi hình sự, cơ chế để VKSND phát huy hiệu quả vai trò “bảo vệ pháp luật, lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng” còn có những hạn chế nhất định. Từ năm 2002, Hiến pháp và pháp luật không giao cho VKSND thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội (gọi tắt là công tác kiểm sát chung) đã đã tạo “khoảng trống” trong thực hiện cơ chế giám sát bên ngoài đối với các cơ quan hành pháp trong việc ban hành văn bản pháp quy và xử lý vi phạm hành chính. Trong lĩnh vực dân sự, hành chính, vai trò bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng của VKSND chưa được thực hiện đầy đủ, nhất là từ khi Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2004 và Luật Tố tụng Hành chính (TTHC) năm 2010 ra đời, không còn quy định về thẩm quyền khởi tố vụ án dân sự, hành chính của VKSND như trước đây và cũng không giao cho cơ quan nào thực hiện. Việc bảo vệ lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng chủ yếu được thực hiện thông qua quyền khởi kiện của cơ quan, tổ chức trong phạm vi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Tuy nhiên, thực tiễn có trường hợp cơ quan quản lý hành chính nhà nước không thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ dẫn đến gây tổn hại hoặc có nguy cơ gây tổn hại đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng nhưng do người dân và các cơ quan, tổ chức không có lợi ích liên quan trực tiếp nên không khởi kiện và cũng không thể khởi kiện.

Mặt khác, trong quá trình hội nhập quốc tế cũng gia tăng mạnh các loại tội phạm, tranh chấp, khiếu kiện, nhất là các tranh chấp, khiếu kiện có yếu tố nước ngoài…, những hành vi xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, lợi ích người yếu thế…, trong khi đó, các cơ quan có thẩm quyền khởi kiện chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm được giao nên Tòa án không có cơ sở để xét xử các hành vi vi phạm làm tổn hại đến lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng. Từ đó, đặt ra yêu cầu cấp thiết là cần có một cơ chế đặc thù, một cơ quan nhà nước chuyên trách và đội ngũ công chức chuyên nghiệp có kiến thức pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực tố tụng, có thể đại diện cho nhà nước, cộng đồng và người yếu thế phát động thủ tục tại Tòa án để bảo vệ lợi ích cho các chủ thể này; theo đó:

3.1. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của VKSND trong tố tụng dân sự

- Về thẩm quyền khởi kiện vụ án dân sự của VKSND: Bổ sung thẩm quyền của VKSND về khởi kiện vụ án dân sự vào BLTTDS như sau: “Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ phát hiện thấy hành vi xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích của công dân mà không có cá nhân,cơ quan, tổ chức quy định tại Điều 187 khởi kiện thì VKSND có thể khởi kiện ra trước Tòa án nhân dân”.

- Về trình tự, thủ tục: Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, VKSND phát hiện thấy hành vi xâm hại lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân như: làm ô nhiễm môi trường, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, dược phẩm,...thì VKS công khai thông báo, nếu sau thời gian công khai thông báo mà cá nhân, cơ quan, tổ chức quy định tại Điều 187 BLTTDS không khởi kiện thì VKSND có thể khởi kiện ra trước TAND. Khi VKS khởi kiện vụ án dân sự, bị đơn không có quyền phản tố.

3.1. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của VKSND trong tố tụng hành chính

- Về thẩm quyền khởi kiện vụ án hành chính của VKSND: Bổ sung vào Luật Tố tụng hành chính như sau:VKSND trong quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ phát hiện thấy Cơ quan quản lý hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường sinh thái; bảo vệ tài nguyên; bảo vệ an toàn thực phẩm, dược phẩm; quản lý tài sản nhà nước;chuyển nhượng quyền sử dụng đất công không thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ dẫn đến lợi ích của nhà nước, lợi ích công công bị xâm phạm thì Viện kiểm sát cần phải có kiến nghị kiểm sát gửi cơ quan hành chính có liên quan. Trường hợp cơ quan hành chính vẫn không thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, Viện kiểm sát nhân dân có thể khởi kiện vụ án hành chính ra trước Tòa án nhân dân”.

Về trình tự, thủ tục: Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, VKSND phát hiện thấy cơ quan hành chính có chức năng quản lý, giám sát trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên, đất đai, tài sản của nhà nước,... không thực hiện đúng hoặc không thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, gây thiệt hại cho lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng thì trước hết, VKS kiến nghị cơ quan hành chính nhà nước khắc phục vi phạm. Sau khi nhận được kiến nghị kiểm sát, trong thời hạn 01 tháng các cơ quan bị kiến nghị phải thực hiện sửa sai và có báo cáo bằng văn bản. Trong trường hợp cơ quan hành chính có liên quan không sửa sai, khiến cho lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng tiếp tục bị xâm hại, VKS có thể khởi kiện vụ án hành chính ra TAND, thì trong trường hợp này bị đơn là cơ quan hành chính nhà nước (hoặc tổ chức được ủy quyền theo quy định của pháp luật) có nhiệm vụ quản lý, giám sát tài nguyên, tài sản của nhà nước;

3.3. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của VKSND trong kiểm soát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật và xử lý vi phạm hành chính

Gắn với việc phân công thực hiện quyền lực nhà nước, tất yếu đòi hỏi phải có việc kiểm tra và giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước đã được phân công, uỷ quyền cho các chủ thể để đảm bảo hạn chế các vi phạm pháp luật và tránh việc lạm dụng quyền lực nhà nước, cần thiết củng cố và tăng cường hơn nữa cơ chế giám sát, kiểm soát thường xuyên, chặt chẽ từ bên ngoài đối với việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm hệ thống VBQPPL do các cơ quan có thẩm quyền ban hành phải thống nhất với Hiến pháp và các văn bản Luật, nếu xảy ra việc ban hành VBQPPL trái với quy định của Luật và Hiến pháp thì phải được phát hiện ngay, hạn chế tối đa gây hậu quả, tác động xấu tới xã hội và phải kịp thời phát hiện, hủy bỏ. Vì thế, cần bổ sung quy định cơ chế giám sát việc tuân thủ pháp luật trong việc ban hành VBQPPL và việc xử lý vi phạm hành chính; theo đó có thể giao cho VKSND hoặc một cơ quan nhà nước khác có thẩm quyền phù hợp nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này.

Việc nghiên cứu, giao cho VKSND thực hiện kiểm sát VBQPPL và kiểm sát xử lý vi phạm hành chính cũng phù hợp với thực tiễn 42 năm thực hiện hiệu quả công tác này của VKSND trong thời kỳ Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980 và Hiến pháp năm 1992; phù hợp với vai trò của VKSND trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Mặc khác, với vị trí là một trong bốn hệ thống cơ quan nhà nước[2], có tổ chức bộ máy độc lập theo ngành dọc, hoạt động theo nguyên tắc tập trung thống lãnh đạo trong Ngành, việc thực hiện kiểm sát VBQPPL và kiểm sát xử lý văn bản của VKSND sẽ bảo đảm tính khách quan trong thực thi nhiệm vụ. Tuy nhiên, VKSND là cơ quan Hiến định nên việc bổ sung nhiệm vụ cho VKSND cần bám sát lộ trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Hiến pháp và bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Đối với các nội dung Viện kiểm sát nhân dân tối cao đưa ra, đã có 9 ý kiến đại biểu phát biểu tại hội nghị, các ý kiến còn lại chuyển đến Đoàn khảo sát bằng văn bản. Tất cả các ý kiến của đại biểu tham dự hội nghị đều đồng tình với những nội dung VKSND tối cao đã đưa ra, đánh giá cao vị trí, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân, đề xuất các ý kiến tiếp tục tăng cường chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Phó viện trưởng Thường trực VKSND tối cao tổng hợp các ý kiến tại cuộc làm việc.

Đồng chí Đỗ Mạnh Hiến, Phó bí thư Trường trực Thành uỷ phát biểu cảm ơn và kết thúc cuộc khảo sát.

Các đại biểu tham dự cuộc khảo sát

Trong khuôn khổ buổi làm việc, đồng chí Nguyễn Huy Tiến thay mặt Viện kiểm sát nhân dân tối cao cảm ơn đại biểu các đơn vị đã tích cực nghiên cứu, phát biểu ý kiến xây dựng, đồng thời chỉ đạo Thư ký đoàn khảo sát tổng hợp các ý kiến để báo cáo Ban Chỉ đạo xây dựng đề án Chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045”. Đồng chí Đỗ Mạnh Hiến thay mặt cho Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố chúc ngành Kiểm sát nhân dân hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Ban Chỉ đạo đề án đã giao phó./.

Văn phòng tổng hợp VKSND thành phố

Ảnh: Duy Thính - Báo Hải Phòng

 


[1] Xem Khoản 3 Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Luật Tổ chức VKSND năm 2014

[2] Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân


Ứng dụng hỗ trợ nghiệp vụ
Tin tức
Thông tin cần biết
Thống kê truy cập
  • Đang online: 12
  • Hôm nay: 50
  • Trong tuần: 5 690
  • Tất cả: 1 607 925
Trang thông tin điện tử: VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG - Cơ quan chủ quản: VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO
Địa chỉ: Lô 18A, Lê Hồng Phong, Hải An, TP Hải Phòng - Điện thoại: 02253.838308 - Fax: 02253.839072 - Email: vp_haiphong@vks.gov.vn
Trưởng ban biên tập: Phó Viện trưởng Lưu Xuân Sang
Số giấy phép: 03/GP-STTTT do Sở Thông tin và Truyền thông TP Hải Phòng cấp ngày 17 tháng 10 năm 2017 (Giấy phép có giá trị 10 năm)
Bản quyền thuộc về VKSND TP Hải Phòng - Thiết kế bởi VNPT | Quản trị