Trong thực tiễn xét xử án hình sự, không ít vụ án có nội dung đơn giản, chứng cứ rõ ràng, hành vi phạm tội không phát sinh nhiều tranh luận. Tuy nhiên, chính ở những vụ án như vậy, yêu cầu đối với hoạt động xét xử lại không dừng ở việc xác định có tội hay không mà đặt ra ở mức độ làm rõ bản chất hành vi, cách thức đánh giá chứng cứ và khả năng thuyết phục của lập luận tại phiên tòa. Đây cũng là thước đo trực tiếp đối với năng lực thực hành quyền công tố của Kiểm sát viên và kỹ năng điều hành của Hội đồng xét xử.

Phiên tòa rút kinh nghiệm vì thế không nhằm nhìn vào kết quả xử lý cuối cùng mà tập trung vào quá trình hình thành kết quả đó. Từng nội dung xét hỏi, từng cách khai thác chứng cứ và từng quan điểm được trình bày tại phiên tòa đều phản ánh rõ chất lượng phối hợp giữa các chủ thể tiến hành tố tụng, từ đó đặt ra yêu cầu hoàn thiện trong thực tiễn.

Chiều ngày 14/4/2026, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng đã phối hợp với Tòa án nhân dân cùng cấp tổ chức phiên tòa hình sự sơ thẩm rút kinh nghiệm vụ án “Trộm cắp tài sản”, được thực hiện theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Phiên tòa được tổ chức bảo đảm yêu cầu về công khai, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho việc theo dõi, đánh giá và rút kinh nghiệm sau phiên tòa.

Theo nội dung Cáo trạng: Lê Trung Thành là công nhân làm việc tại xưởng lắp ráp ô tô của Công ty Cổ phần sản xuất và kinh doanh Vinfast (thuộc đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng) từ ngày 15/7/2024. Do thiếu tiền chi tiêu cá nhân nên Thành nảy sinh ý định trộm cắp tài sản của công nhân làm việc cùng xưởng để bán lấy tiền. Khoảng 04 giờ 00 phút ngày 01/12/2025, Thành điều khiển xe mô tô nhãn hiệu Honda Airblade biển kiểm soát 15G-096.04 từ nhà đến khu vực chợ Núi Đèo, phường Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng gửi xe, sau đó đi bộ ra điểm đón xe đưa đón công nhân để vào làm việc tại Công ty Cổ phần sản xuất và kinh doanh Vinfast. Đến khoảng 06 giờ 03 phút cùng ngày, tại khu vực để đồ cá nhân (locker) của công nhân trong xưởng lắp ráp Công ty Cổ phần sản xuất và kinh doanh Vinfast, Lê Trung Thành lợi dụng thời điểm các công nhân đang làm việc, không có người trông coi, Thành đã lén lút mở các túi đồ, ba lô của công nhân để dưới nền nhà cho vào ba lô của Thành mang về nhà cất giấu tổng cộng 11 (mười một) chiếc điện thoại đi động các loại.

Hành vi được thực hiện liên tiếp trong cùng một khoảng thời gian, với cùng phương thức, thể hiện rõ sự chủ động trong việc lợi dụng sơ hở để chiếm đoạt tài sản. Toàn bộ diễn biến hành vi đã được hệ thống camera an ninh của doanh nghiệp ghi nhận, là nguồn chứng cứ quan trọng phục vụ việc làm rõ vụ án.

Sau khi bị phát hiện bị mất tài sản, các bị hại đã trình báo Công ty để trích xuất hệ thống camera an ninh ghi lại nội dung hình ảnh vụ việc và trình báo Cơ quan Công an để giải quyết. Trên cơ sở tài liệu thu thập được, cơ quan điều tra đã nhanh chóng làm rõ hành vi phạm tội.

Ngày 03/12/2025, Lê Trung Thành đã đến cơ quan Công an đầu thú, khai nhận toàn bộ hành vi và tự nguyện giao nộp tài sản đã chiếm đoạt. Kết luận định giá xác định tổng giá trị tài sản bị chiếm đoạt là 67.400.000 đồng. Toàn bộ tài sản đã được thu hồi, trả lại cho các bị hại; các bị hại không có yêu cầu bồi thường dân sự và có đơn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho bị cáo.

Tại phiên tòa, trên cơ sở nội dung Cáo trạng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng đã truy tố, Hội đồng xét xử xác định trọng tâm không phải là việc chứng minh có hay không hành vi phạm tội, mà tập trung làm rõ cách thức thực hiện hành vi, mức độ chủ động và tính liên tục trong hành vi chiếm đoạt, những yếu tố có ý nghĩa trực tiếp trong việc đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và quyết định hình phạt.

Hoạt động xét hỏi được Hội đồng xét xử điều hành theo hướng tập trung, bám sát các mốc hành vi cụ thể. Trình tự xét hỏi được triển khai logic, từ thời điểm bị cáo tiếp cận khu vực để đồ cá nhân, quá trình quan sát, lựa chọn tài sản, đến khi thực hiện hành vi chiếm đoạt và cất giấu tài sản, bảo đảm làm rõ đầy đủ diễn biến vụ án.

Kiểm sát viên tham gia xét hỏi với sự chủ động, phối hợp chặt chẽ với Hội đồng xét xử trong việc định hướng nội dung cần làm rõ. Nội dung xét hỏi không chỉ dừng lại ở việc xác nhận hành vi mà đi sâu vào các yếu tố phản ánh bản chất của hành vi phạm tội như: cách thức bị cáo quan sát, lựa chọn tài sản; việc thực hiện hành vi trong cùng một khoảng thời gian; tính liên tục và sự chủ động trong quá trình chiếm đoạt.

Thông qua việc xét hỏi và đối chiếu lời khai của bị cáo với các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, đặc biệt là dữ liệu camera đã được thu thập trong quá trình điều tra, hành vi phạm tội của bị cáo được làm rõ một cách đầy đủ, khách quan. Dấu hiệu “lén lút chiếm đoạt tài sản” được thể hiện không chỉ ở từng hành vi riêng lẻ mà trong cả quá trình thực hiện hành vi liên tiếp, thể hiện ý thức chiếm đoạt rõ ràng của bị cáo.

Đối với chứng cứ là dữ liệu camera, Hội đồng xét xử đã thực hiện việc công bố theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Trên cơ sở đó, Kiểm sát viên khai thác nội dung chứng cứ thông qua hoạt động xét hỏi, làm rõ các chi tiết liên quan đến hành vi của bị cáo được ghi nhận trong dữ liệu. Việc đối chiếu giữa lời khai và nội dung chứng cứ cho thấy sự phù hợp, thống nhất, qua đó củng cố căn cứ xác định hành vi phạm tội.

Trong phần tranh luận, Kiểm sát viên đã trình bày quan điểm luận tội trên cơ sở kết quả xét hỏi công khai tại phiên tòa, phân tích rõ hành vi của bị cáo đã đủ yếu tố cấu thành tội “Trộm cắp tài sản” theo quy định tại khoản 2 Điều 173 Bộ luật Hình sự, đồng thời đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả xảy ra và các tình tiết liên quan. Đối với các tình tiết giảm nhẹ, Kiểm sát viên đã xem xét đầy đủ các yếu tố có lợi cho bị cáo như: sau khi thực hiện hành vi đã đến cơ quan Công an đầu thú; trong quá trình điều tra và tại phiên tòa thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; toàn bộ tài sản đã được thu hồi, trả lại cho các bị hại; các bị hại có đơn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Trên cơ sở đó, đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng tham gia phiên toà đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng mức hình phạt từ 03 năm đến 03 năm 06 tháng tù đối với bị cáo Lê Trung Thành.

Sau khi kết thúc phần tranh luận, bị cáo Lê Trung Thành được nói lời sau cùng. Tại phiên tòa, bị cáo tiếp tục thành khẩn khai nhận toàn bộ hành vi phạm tội như nội dung Cáo trạng đã truy tố; lời khai phù hợp với các tài liệu, chứng cứ đã được kiểm tra công khai. Bị cáo thể hiện thái độ ăn năn, hối hận, nhận thức được hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác, đồng thời đề nghị Hội đồng xét xử xem xét giảm nhẹ hình phạt để bị cáo sớm có điều kiện cải tạo, sửa chữa sai lầm.

Căn cứ vào toàn bộ tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, kết quả xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử đã quyết định tuyên phạt bị cáo Lê Trung Thành 03 năm tù về tội Trộm cắp tài sản theo quy định tại khoản 2 Điều 173 Bộ luật Hình sự. Việc Hội đồng xét xử quyết định mức hình phạt phù hợp với đề nghị của Viện kiểm sát, đồng thời áp dụng mức thấp trong khung, thể hiện sự đánh giá toàn diện các tình tiết giảm nhẹ đã được làm rõ tại phiên tòa. Đồng thời, từ kết quả này cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đánh giá, phân tích và lượng hóa các tình tiết trong đề nghị hình phạt, bảo đảm sát hơn với diễn biến tranh tụng.

Sau khi kết thúc phiên tòa, đơn vị đã tổ chức họp rút kinh nghiệm trên cơ sở toàn bộ diễn biến xét xử. Nội dung trao đổi tập trung vào kỹ năng xét hỏi, phương pháp khai thác chứng cứ, đặc biệt là chứng cứ điện tử, cũng như cách thức trình bày quan điểm luận tội và đề nghị hình phạt.

Qua đó cho thấy, việc phối hợp giữa Kiểm sát viên và Hội đồng xét xử tại phiên tòa cơ bản bảo đảm yêu cầu, thể hiện ở việc xác định đúng trọng tâm xét hỏi, làm rõ đầy đủ hành vi phạm tội và các tình tiết liên quan. Đồng thời, từ thực tiễn phiên tòa cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chiều sâu trong xét hỏi, tăng cường hiệu quả khai thác chứng cứ và chú trọng hơn việc đánh giá, phân tích các tình tiết khi đề nghị hình phạt.

Từ toàn bộ diễn biến phiên tòa có thể thấy, việc làm rõ hành vi phạm tội trong vụ án không đặt ra nhiều khó khăn về chứng cứ nhưng yêu cầu lại tập trung vào cách thức khai thác và đánh giá chứng cứ tại phiên tòa. Thông qua hoạt động xét hỏi được định hướng rõ ràng, việc đối chiếu lời khai của bị cáo với các tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ đã góp phần làm rõ tính liên tục, sự chủ động trong hành vi chiếm đoạt, tạo cơ sở vững chắc cho việc xác định tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Kết quả tranh tụng tại phiên tòa cũng cho thấy, khi các tình tiết của vụ án được làm rõ cụ thể, đầy đủ thì việc đề nghị hình phạt và quyết định của Hội đồng xét xử cơ bản bảo đảm sự thống nhất, phản ánh đúng tính chất vụ án và các yếu tố liên quan đến nhân thân bị cáo. Mức hình phạt được tuyên không chỉ dựa trên hành vi phạm tội mà còn thể hiện sự xem xét toàn diện các tình tiết giảm nhẹ đã được kiểm tra công khai.

Phiên tòa rút kinh nghiệm lần này cho thấy rõ hơn yêu cầu nâng cao chất lượng phối hợp giữa Kiểm sát viên và Hội đồng xét xử không phải ở hình thức mà ở hiệu quả thực chất trong từng hoạt động tố tụng cụ thể. Khi xét hỏi đi đúng trọng tâm, chứng cứ được khai thác hợp lý và quan điểm được xây dựng trên cơ sở tranh tụng thì quá trình xét xử sẽ bảo đảm tính chặt chẽ, khách quan và thuyết phục.

Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục nâng cao kỹ năng xét hỏi, khả năng phân tích chứng cứ và chất lượng đề nghị hình phạt là yêu cầu đặt ra trực tiếp, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử trong thời gian tới.

Một số hình ảnh tại phiên tòa:

Nguyễn Thị Diệu Ngọc - Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4