Trong hoạt động tố tụng hình sự, chất lượng thực hành quyền công tố không chỉ được thể hiện qua việc ban hành Cáo trạng đúng pháp luật mà còn được kiểm chứng trực tiếp tại phiên tòa – nơi mọi quan điểm truy tố phải được kiểm tra công khai, tranh luận đến cùng và được “đo lường” bằng tính thuyết phục của lập luận. Thực tiễn cho thấy, không ít vụ án có nội dung đơn giản nhưng lại đặt ra yêu cầu cao trong việc nhận diện đúng bản chất hành vi, nếu không dễ dẫn đến việc định tội danh chưa thật sự chính xác.

Xuất phát từ yêu cầu đó, chiều ngày 13/4/2026, Tòa án nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm công khai vụ án ma túy đối với các bị cáo Vũ Đức Quang, Nguyễn Ngọc Tuấn, Nguyễn Khắc Độ và Trần Thị Kim Nhung theo hình thức trực tuyến. Đây là phiên tòa được Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng lựa chọn để tổ chức rút kinh nghiệm, tập trung vào việc đánh giá kỹ năng thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử trong một vụ án có tính điển hình về nhận diện hành vi phạm tội.

Theo các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và diễn biến tại phiên tòa thể hiện: Khoảng 19 giờ 00 phút ngày 02/8/2025, xuất phát từ nhu cầu sử dụng ma túy, Nguyễn Ngọc Tuấn đã rủ Vũ Đức Quang cùng góp tiền để mua ma túy “đá”. Hai bị cáo thống nhất Tuấn góp 120.000 đồng, Quang góp 80.000 đồng. Sau khi thống nhất, Vũ Đức Quang điều khiển xe mô tô chở Nguyễn Ngọc Tuấn đến nơi ở của Nguyễn Khắc Độ tại địa bàn phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng để mua ma túy. Khi đến nơi, Tuấn đứng ngoài, còn Quang trực tiếp vào gặp Nguyễn Khắc Độ và mua 01 túi ma túy Methamphetamine với giá 200.000 đồng.

Sau khi mua được ma túy, Quang và Tuấn không sử dụng ngay tại chỗ mà mang về một căn nhà bỏ hoang tại khu vực ngõ 220 Chùa Vẽ, phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng. Tại đây, Nguyễn Ngọc Tuấn và Vũ Đức Quang đã sử dụng các dụng cụ tự chế gồm chai nhựa, tẩu thủy tinh và ống hút để đốt ma túy, tạo khói rồi luân phiên đưa vào cơ thể cho đến khi sử dụng hết. Đến khoảng 22 giờ 30 phút cùng ngày, khi Quang điều khiển xe mô tô chở Tuấn di chuyển trên địa bàn phường Đông Hải, thành phố Hải Phòng thì bị lực lượng Công an kiểm tra, phát hiện có biểu hiện nghi vấn và đưa về trụ sở làm việc. Tại đây, Nguyễn Ngọc Tuấn và Vũ Đức Quang đã khai nhận toàn bộ hành vi mua và sử dụng ma túy.

Ngày 04/8/2025, Cơ quan điều tra tiến hành kiểm tra căn nhà bỏ hoang nơi Nguyễn Ngọc Tuấn và Vũ Đức Quang sử dụng ma túy, thu giữ các dụng cụ sử dụng gồm chai nhựa, tẩu thủy tinh và ống hút có bám dính chất ma túy. Kết luận giám định xác định các chất bám dính là Methamphetamine. Cùng ngày, Cơ quan điều tra tiến hành khám xét nơi ở của Nguyễn Khắc Độ, phát hiện tại phòng ngủ có 02 túi ma túy Methamphetamine với tổng khối lượng 0,86 gam cùng các dụng cụ sử dụng. Trần Thị Kim Nhung (vợ Độ) khai nhận số ma túy này do bản thân mua về để sử dụng cá nhân, cất giấu trong tủ quần áo, Độ không biết.

Quá trình điều tra, Nguyễn Khắc Độ đã đến cơ quan Công an đầu thú, khai nhận trước đó mua ma túy từ một người không rõ lai lịch, sau khi sử dụng một phần thì bán lại cho Vũ Đức Quang 01 túi với giá 200.000 đồng.

Các kết luận giám định xác định toàn bộ mẫu vật thu giữ đều là ma tuý, loại Methamphetamine; mẫu nước tiểu của các bị cáo đều dương tính với chất ma túy. Lời khai của các bị cáo phù hợp với nhau và phù hợp với các tài liệu, chứng cứ khác trong hồ sơ vụ án.

Trên cơ sở đó, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng đã truy tố: Vũ Đức Quang và Nguyễn Ngọc Tuấn về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” theo quy định tại khoản 1 Điều 255 Bộ luật Hình sự; Nguyễn Khắc Độ về tội “Mua bán trái phép chất ma túy” theo quy định tại khoản 1 Điều 251 Bộ luật Hình sự; Trần Thị Kim Nhung về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy” theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 249 Bộ luật Hình sự.

Tại phiên tòa, các bị cáo đều thành khẩn khai báo, thừa nhận toàn bộ hành vi phạm tội như nội dung Cáo trạng mà Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng truy tố, không phát sinh tranh luận về tình tiết vụ án.

Sau khi kết thúc phần xét hỏi và tranh luận, trên cơ sở đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng và kết quả tranh tụng công khai, Hội đồng xét xử đã tuyên phạt: bị cáo Vũ Đức Quang và Nguyễn Ngọc Tuấn 04 năm 06 tháng tù về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”; bị cáo Nguyễn Khắc Độ 04 năm tù về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”; bị cáo Trần Thị Kim Nhung 03 năm 09 tháng tù về tội “Tàng trữ trái phép chất ma túy”.

Mức hình phạt Hội đồng xét xử áp dụng đối với các bị cáo phù hợp với đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên toà, bảo đảm đúng quy định của pháp luật, đồng thời thể hiện sự đánh giá có căn cứ, phù hợp với vai trò, tính chất, mức độ hành vi phạm tội của từng bị cáo và các tình tiết giảm nhẹ được áp dụng.

Trong bối cảnh tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn còn tiềm ẩn diễn biến phức tạp, việc nhận diện chính xác hành vi phạm tội, đặc biệt đối với các hành vi có ranh giới pháp lý gần nhau, đặt ra yêu cầu cao đối với hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử.

Từ nội dung vụ án cho thấy, yêu cầu trọng tâm không nằm ở việc chứng minh hành vi phạm tội bởi chứng cứ đã rõ mà ở việc đánh giá đúng bản chất hành vi để định tội danh chính xác. Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn, nhất là đối với các trường hợp dễ nhầm lẫn giữa “tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” và “sử dụng trái phép chất ma túy”.

Đối với Vũ Đức Quang và Nguyễn Ngọc Tuấn, hành vi không chỉ dừng lại ở việc cùng sử dụng ma túy mà thể hiện rõ sự thống nhất về ý chí và hành động từ khâu rủ rê, góp tiền, trực tiếp mua ma túy, lựa chọn địa điểm đến việc chuẩn bị công cụ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý. Các bị cáo đã chủ động tạo điều kiện để việc sử dụng ma túy được thực hiện, thể hiện rõ dấu hiệu của hành vi “tổ chức”. Việc xác định đúng yếu tố này có ý nghĩa quyết định trong việc định tội danh.

Tại phiên tòa, nội dung này được làm rõ thông qua hoạt động xét hỏi có trọng tâm. Kiểm sát viên tập trung làm rõ vai trò, mức độ tham gia của từng bị cáo trong toàn bộ quá trình phạm tội, qua đó xác định rõ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Cách xét hỏi bám sát yêu cầu chứng minh, không dàn trải, bảo đảm làm rõ bản chất hành vi. Qua đó thể hiện rõ vai trò chủ động của Kiểm sát viên trong việc định hướng hoạt động xét hỏi, phục vụ trực tiếp cho việc bảo vệ quan điểm truy tố tại phiên tòa.

Đối với Nguyễn Khắc Độ, hành vi mua ma túy từ nguồn không rõ lai lịch và bán lại cho Vũ Đức Quang đã đủ yếu tố cấu thành tội “Mua bán trái phép chất ma túy”. Mặc dù hành vi diễn ra đơn lẻ, số lượng không lớn, song đã trực tiếp xâm phạm đến chính sách quản lý của Nhà nước về chất ma túy, cần được xử lý nghiêm.

Đối với Trần Thị Kim Nhung, việc xác định mục đích tàng trữ ma túy để sử dụng cá nhân là yếu tố quan trọng để phân biệt với hành vi mua bán. Quá trình xét hỏi đã làm rõ sự độc lập giữa hành vi của Trần Thị Kim Nhung và hành vi của Nguyễn Khắc Độ, bảo đảm nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự, không suy diễn, không quy kết.

Trong phần tranh luận, đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 – Hải Phòng đã trình bày luận tội trên cơ sở chứng cứ được thẩm tra công khai tại phiên tòa, phân tích rõ căn cứ pháp lý, đánh giá đúng tính chất, mức độ hành vi phạm tội của từng bị cáo. Nội dung luận tội bám sát diễn biến xét hỏi, không lặp lại Cáo trạng, thể hiện rõ vai trò của công tố trong hoạt động tranh tụng. Việc Hội đồng xét xử tuyên mức hình phạt phù hợp với đề nghị của Viện kiểm sát thể hiện sự phù hợp giữa quan điểm truy tố và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, bảo đảm yêu cầu xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng tội, có phân hóa trách nhiệm hình sự.

Phiên tòa được tổ chức theo hình thức trực tuyến, bảo đảm đầy đủ trình tự, thủ tục tố tụng. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu đối với Kiểm sát viên phải chủ động hơn trong việc kiểm soát mạch xét hỏi, điều tiết nội dung tranh tụng, bảo đảm tính liên tục, rõ ràng, nhất là trong điều kiện xét xử không trực tiếp.

Từ kết quả xét xử và nội dung được làm rõ tại phiên tòa có thể thấy, việc tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm không chỉ dừng lại ở việc đánh giá một vụ án cụ thể mà còn góp phần định hướng nhận thức trong việc áp dụng pháp luật đối với các tội phạm về ma túy. Thực tiễn cho thấy, trong những vụ án có diễn biến không phức tạp, yêu cầu đặt ra đối với Kiểm sát viên không phải là việc chứng minh hành vi một cách hình thức mà là khả năng nhận diện đúng bản chất hành vi, xác định chính xác ranh giới giữa các tội danh có dấu hiệu gần nhau.

Để đáp ứng yêu cầu đó, hoạt động thực hành quyền công tố cần tiếp tục được đổi mới theo hướng bám sát yêu cầu tranh tụng tại phiên tòa, trong đó Kiểm sát viên phải chủ động xác định trọng tâm xét hỏi, làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm, xây dựng lập luận buộc tội có căn cứ, logic và thuyết phục. Việc chuyển từ tư duy “trình bày lại hồ sơ” sang “chứng minh tại phiên tòa” là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố trong giai đoạn hiện nay.

Bên cạnh đó, trong điều kiện xét xử trực tuyến ngày càng được triển khai rộng rãi, yêu cầu về kỹ năng điều hành xét hỏi, kiểm soát nội dung tranh tụng của Kiểm sát viên cần tiếp tục được nâng cao, bảo đảm tính liên tục, mạch lạc và hiệu quả của quá trình tranh tụng, nhất là đối với các vụ án cần làm rõ bản chất hành vi để định tội danh chính xác.

Việc duy trì các phiên tòa rút kinh nghiệm theo hướng thực chất, gắn với những tình huống pháp lý cụ thể sẽ tiếp tục góp phần nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với mỗi Kiểm sát viên trong việc không ngừng nâng cao bản lĩnh, kỹ năng và chất lượng thực hành quyền công tố, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Một số hình ảnh tại phiên tòa:

Nguyễn Thị Diệu Ngọc - Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4