Trong quá trình giải quyết các vụ án ma tuý, một số vụ án mà bị can mua bán trái phép chất ma tuý, bị bắt quả tang trong quá trình cất giấu trái phép chất ma tuý với mục đích để bán và trước đó đã hoàn thành một lần bán cho một người cụ thể còn vướng mắc, trái quan điểm khi xác định có phải là tình tiết “phạm tội 02 lần trở lên” hay không.

Bộ luật hình sự và các văn bản quy phạm pháp luật đã quy định cụ thể về dấu hiệu cấu thành của từng tội danh, tuy nhiên thực tế có những hành vi phạm tội có diễn biến phức tạp. Khi thực hiện một tội phạm, người phạm tội thực hiện nhiều hành vi khác nhau, nên trong một số trường hợp việc xác định tội danh vẫn còn nhiều quan điểm trái ngược.

Trước tình hình tội phạm công nghệ cao nói chung và tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện chiếm đoạt tài sản của tổ chức, cá nhân nói riêng đang có chiều hướng gia tăng, lan rộng về số lượng các vụ việc, với phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, khó phát hiện, dự báo. Theo khuyến cáo từ Bộ Công an, hiện tại ở Việt Nam xuất hiện nhiều hình thức lừa đảo đang diễn ra trên không gian mạng. Đối tượng mà nhóm tội phạm này nhắm đến là người cao tuổi, trẻ em, sinh viên/thanh niên, các đối tượng công nhân/người lao động, nhân viên văn phòng. Các hình thức đó là:

Ngày 22/3/2024, trang tin điện tử của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đăng bài viết “Trao đổi cách tính thời hạn chấp hành án phạt tù đối với người được hưởng án treo phạm tội mới trong thời gian thử thách” của Tổ thông tin tuyên truyền Viện kiểm sát nhân dân quận Đồ Sơn. Bài viết đưa ra vướng mắc trong trường hợp tuyên hình phạt đối với người phạm tội trước đó đã bị xử án treo, trong thời gian thử thách phạm tội mới mà Điều luật chỉ quy định phạt tiền là hình phạt chính (cả hai lần phạm tội đều bị tạm giữ, tạm giam một khoảng thời gian nhất định). Theo đó, có 02 quan điểm xử lý như sau:

Pháp luật quy định, vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội, vật cấm tàng trữ, lưu hành thì bị tịch thu, nộp ngân sách Nhà nước hoặc tiêu hủy. Tuy nhiên, hiện nay, việc bảo quản các vật chứng còn có nhiều điểm khó khăn do quy định của luật và do cách hiểu của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ thông tin đang dần thay đổi phương thức giao dịch, trao đổi các loại hình dịch vụ từ trực tiếp sang gián tiếp thông qua hệ thống các phương tiện điện tử, mạng internet, mạng viễn thông. Việc chào bán các mặt hàng, sản phẩm, các loại hình dịch vụ trên các sàn giao dịch điện tử đã thay thế mô hình chợ truyền thống, người dân đã quen dần với việc thực hiện các giao dịch online. Bên cạnh đó, mặt trái của việc chuyển đổi số là việc bảo mật thông tin cá nhân chưa tốt đã dẫn đến tình trạng các dữ liệu thông tin cá nhân được thu thập trái phép, chào bán cho bên thứ 3. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tội phạm sử dụng mạng viễn thông, mạng internet, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản của người khác. Có được thông tin cá nhân của người dân, các đối tượng tội phạm đã dùng mọi thủ đoạn để tiếp cận, đưa các thông tin giả, đe dọa, tấn công, uy hiếp tinh thần người dân để chiếm đoạt tài sản của họ với số tiền rất lớn đang gây lo lắng, bức xúc trong nhân dân. 

Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 quy định: “Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm”. Vấn đề đồng phạm có ý nghĩa thực tiễn rất lớn trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung. Hoạt động đồng phạm làm cho hành vi của mỗi người tham gia mang tính nguy hiểm cho xã hội cao hơn, bởi vì khi thực hiện tội phạm đơn lẻ không ít người có thể còn có trở ngại về tâm lý, đắn đo, thiếu quyết tâm, dễ thay đổi ý kiến, thậm chí đôi khi tự ý dừng lại, không tiếp tục phạm tội. Nhưng khi có đồng phạm, mỗi người phạm tội thường sẽ có tâm lý dựa dẫm, ỷ thế vào sức mạnh đông người nên có thể liều lĩnh hơn, quyết tâm phạm tội cao hơn.

Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất là tài sản có giá trị lớn thường được người dân sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay tại Ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Công tác kiểm sát việc giải quyết vụ án kinh doanh thương mại của Viện kiểm sát là khâu công tác quan trọng, để đảm bảo việc thu thập tài liệu, chứng cứ của Tòa án được khách quan, toàn diện và đầy đủ đúng quy định pháp luật, đồng thời đảm bảo những phán quyết của Tòa án đúng quy định, công bằng trên cơ sở tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự. Trong thời gian qua, trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, số lượng án Kinh doanh thương mại liên quan đến tín dụng Ngân hàng chiếm tỷ lệ cao. Qua tổng hợp số liệu thực tiễn, chúng tôi thấy công tác thẩm định tài sản là đất, tài sản gắn liền với đất và việc kiểm soát mục đích sử dụng vốn vay của một số tổ chức tín dụng có nhiều vi phạm, dẫn đến việc giải quyết vụ án và thi hành án dân sự gặp nhiều khó khăn.

Tài sản do phạm tội mà có là những đồ vật, tiền có nguồn gốc được hình thành từ việc trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội mà có hoặc có được do đổi chác, mua bán những tài sản phạm tội, hoặc khoản tiền thu lời bất chính từ việc phạm tội... Trong vụ án Vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên việc xác định tài sản do phạm tội mà có chính là khối lượng khoáng sản đã khai thác trái phép (hậu quả của vụ án) và số tiền thu lời bất chính mà cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp thu được. Đây cũng là một trong những nguồn vật chứng quan trọng của vụ án. Do đó, khi giải quyết vụ án hình sự, song song với việc xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân, pháp nhân có liên quan thì các cơ quan tố tụng phải điều tra làm rõ khối lượng khoáng sản đã bị khai thác trái phép, trị giá số khoáng sản này và lợi nhuận mà cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp có được từ hoạt động khai thác tài nguyên trái phép để tịch thu hoặc bị truy thu để sung quỹ nhà nước theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Hình sự và Điều 107 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Án phí trong vụ án hình sự (VAHS) được quy định tập trung tại các Điều 135, 136 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS) và Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án (Nghị quyết số 326). Nhìn chung, quy định của BLTTHS, Nghị quyết số 326 tương đối cụ thể, chi tiết, khắc phục nhiều hạn chế trong quy định cũ. Tuy nhiên, qua thực tiễn, nhận thấy rằng vấn đề án phí trong VAHS vẫn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, đặc biệt là trường hợp áp dụng với người chưa thành niên phạm tội, muốn được đưa ra để cùng trao đổi như sau.

Di chúc là văn bản thể hiện ý chí, nguyện vọng của chủ sở hữu hợp pháp về việc định đoạt tài sản của mình sau khi chết. Di chúc lập vào thời điểm chủ sở hữu hợp pháp còn sống, có hiệu lực thi hành khi người đó chết. Việc lập di chúc có thể công khai hoặc bí mật tùy thuộc vào yêu cầu của người lập di chúc. Một người có thể lập một hoặc nhiều di chúc khác nhau với cùng nội dung hoặc khác nội dung để định đoạt đối với nhiều tài sản hoặc cùng một tài sản của mình. Khi công khai các bản di chúc của người chết, sẽ căn cứ vào thời điểm lập di chúc sau cùng để xác định ý chí, nguyện vọng cuối cùng của người chết về việc định đoạt tài sản của mình. Trường hợp người chết có nhiều di chúc khác nhau và nội dung các bản di chúc này không trùng lặp, không phủ nhận nội dung di chúc khác thì ở thời điểm mở thừa kế, những bản di chúc này đồng loạt có hiệu lực thi hành. Đối với trường hợp có nhiều bản di chúc thể hiện ý chí, nguyện vọng của người chết định đoạt cùng một hoặc một số tài sản nhưng nội dung lại phủ nhận nhau thì đương nhiên bản di chúc được lập sau cùng (về mặt thời gian) sẽ là bản di chúc có hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp bản di chúc được lập trước đã thực hiện đúng các quy định của BLDS (lập bằng văn bản có công chứng, chứng thực) và đương nhiên có hiệu lực nhưng vào thời điểm hấp hối, người để lại di sản lại có sự thay đổi ý chí, nguyện vọng đối với tài sản của mình. Thậm chí sự thay này có nội dung trái ngược, hoặc thay đổi một phần hoặc toàn bộ nội dung di chúc đã được lập trước đó. Di chúc vào thời điểm người để lại di sản hấp hối trước khi qua đời thường chỉ là di chúc miệng, hoặc là bản ghi âm, ghi hình của người để lại di sản mà không tuân thủ trình tự, thủ tục do BLDS quy định. Vậy những di chúc tồn tại dưới dạng file ghi âm, ghi hình có được coi là di chúc hợp pháp không, có giá trị pháp lý và hiệu lực pháp luật hay không?

Trong công tác Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra các vụ án hình sự, hoạt động xây dựng Kế hoạch thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra và đề ra yêu cầu điều tra trong các vụ án hình sự nói chung và các vụ án Cố ý gây thương tích có đồng phạm nói riêng là quyền năng quan trọng và cơ bản của Viện kiểm sát, đồng thời cũng là trách nhiệm của Kiểm sát viên trong giai đoạn điều tra vụ án.

Ngày 03/01/2022, trang tin điện tử của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đăng bài viết của Kiểm sát viên Vũ Thành Lê, trao đổi về vấn đề phục hồi giải quyết từng phần nguồn tin về tội phạm.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Thông tư Liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 29/12/2017 của liên Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã quy định cụ thể rõ ràng về trình tự thủ tục, thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết nguồn tin và tội phạm, giúp các Cơ quan tiến hành tố tụng tháo gỡ được nhiều khó khăn, vướng mắc khi thực hiện công tác này. Tuy nhiên, thực tiễn quá trình kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm chúng tôi nhận thấy hiện nay vẫn chưa có quy định nào về việc phục hồi giải quyết từng phần nguồn tin về tội phạm, gây tranh luận các Cơ quan tiến hành tố tụng. Ví dụ thực tiễn như sau:

Tóm tắt: Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, sự phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan tư pháp hình sự là rất quan trọng, có sự ảnh hưởng lớn đến tiến độ, đường lối và hiệu quả giải quyết các vụ việc hình sự. Bài viết đánh giá thực trạng về quan hệ phối hợp – kiểm soát giữa các cơ quan tư pháp hình sự khi thực thi chức năng, nhiệm vụ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự và đề xuất một số định hướng hoàn thiện pháp luật.

Các vụ án thuộc nhóm tội xâm phạm tính mạng sức khỏe con người được đánh giá nằm trong nhóm các vụ án phức tạp, tương đối khó trong việc thu thập, đánh giá chứng cứ để đảm bảo cho giải quyết vụ án được chính xác. Do vậy, đòi hỏi các Kiểm sát viên (KSV) trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, cần phải thận trọng, tỉ mỉ trong việc nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ của vụ án, từ đó đề ra các yêu cầu điều tra có chất lượng, có tính định hướng chính xác, đảm bảo việc thiết lập hồ sơ vụ án đầy đủ chứng cứ, làm cơ sở vững chắc cho việc giải quyết toàn diện vụ án.

Hành vi các đối tượng tập trung cùng nhau sử dụng ma túy tại các địa điểm kinh doanh dịch vụ giải trí, lưu trú như nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ, quán bar, vũ trường… đang diễn ra tương đối phổ biến ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Đòi hỏi các cơ quan chức năng có thẩm quyền phải xử lý nghiêm để ngăn chặn tình trạng vi phạm pháp luật trên. Hành vi này có thể bị xử lý về một hoặc nhiều tội danh như: Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, Chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy, Mua bán hoặc Tàng trữ trái phép chất ma túy... Trong đó, chủ yếu là các tội Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, Chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy.

Tha tù trước thời hạn có điều kiện là biện pháp được Tòa án áp dụng đối với người đang chấp hành án phạt tù khi có đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Hình sự, xét thấy không cần buộc họ phải tiếp tục chấp hành án phạt tù tại cơ sở giam giữ.

Quyền ly hôn là một trong các quyền nhân thân trong vụ án hôn nhân và gia đình được pháp luật bảo vệ theo quy định tại Điều 39 Bộ luật dân sự năm 2015, Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Chính vì vậy, qua thực tiễn xét xử, khi Tòa án nhân dân tối cao nhận được phản ánh từ các Tòa án cấp dưới về vướng mắc trong việc giải quyết một số vụ án ly hôn giữa nguyên đơn là người Việt Nam ở trong nước với bị đơn là người Việt Nam ở nước ngoài, nhưng nguyên đơn chỉ cung cấp được địa chỉ nơi cư trú cuối cùng ở Việt Nam của bị đơn mà không cung cấp được địa chỉ của bị đơn ở nước ngoài. Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn số 253/TANDTC-PC ngày 26/11/2018 (sau đây gọi tắt là Công văn 253) để hướng dẫn các Tòa án cấp dưới giải quyết vụ án ly hôn có bị đơn là người nước ngoài nhưng không rõ địa chỉ, để đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật được thống nhất.

Bộ luật tố tụng hình sự 2015 (BLTTHS) bổ sung những quy định mới nhằm bảo đảm quyền độc lập của Tòa án nói chung và Hội đồng xét xử nói riêng trong việc xác minh, thu thập hoặc bổ sung chứng cứ nếu thấy cần thiết, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của Cơ quan điều tra hay Viện kiểm sát. Đây là công cụ bổ trợ thêm cho quyền yêu cầu của Tòa án nhằm hiện thực hóa chủ trương của Đảng về kiểm soát quyền lực cũng như bảo đảm cho cơ quan này thực hiện đầy đủ quyền tư pháp. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành BLTTHS đã phát sinh một số vấn đề vướng mắc khi thực hiện quyền năng này trên thực tế, trong đó có trường hợp bị cáo cần phải giám định tâm thần tại giai đoạn xét xử phúc thẩm. Trong khuôn khổ bài viết này, tôi muốn trao đổi về những bất cập từ quy định của pháp luật đến giải pháp để Tòa án tạm thời xử lý khi có bị cáo cần phải giám định tâm thần trong giai đoạn xét xử phúc thẩm, đồng thời đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật để đảm bảo thực hiện thống nhất.

Kháng nghị phúc thẩm dân sự là một trong những quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát nhân dân được quy định trong tố tụng dân sự, là nhiệm vụ trọng tâm của công tác kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của Ngành, góp phần vào việc giải quyết các vụ, việc dân sự, hôn nhân và gia đình của Tòa án theo đúng quy định của pháp luật, đảm bảo các quyền và lợi ích của Nhà nước, của công dân được tôn trọng và bảo vệ. 

Theo hướng dẫn tại mục 4 Phần IV giải đáp số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 7/4/2017 của Tòa án nhân dân tối cao giải đáp một số vấn đề về nghiệp vụ: “Tòa án nhận được đơn khởi kiện vụ án kinh doanh, thương mại, trong đó có liên quan đến tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất; đồng thời nhận được đơn khởi kiện hủy hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất của người đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho người thế chấp. Tòa án thụ lý một hay hai vụ án để giải quyết?

Bộ luật tố tụng hình sự 2015 đã được áp dụng, thi hành một thời gian, phát huy được nhiều ưu điểm, tạo ra hành lang pháp lý cơ bản, thống nhất để các Cơ quan tố tụng giải quyết vụ án hình sự. Tuy nhiên, việc áp dụng Biện pháp ngăn chặn Bảo lĩnh và Cấm đi khỏi nơi cư trú trên thực tiễn vẫn còn có sự khác nhau. Do đó, trong khuôn khổ bài viết này, tôi muốn đưa ra trao đổi cùng các đồng nghiệp để tìm ra cách hiểu thống nhất.

Việc chủ động, tích cực tham gia xét hỏi của Kiểm sát viên đối với người bị bắt; người bị tạm giữ, bị can trước khi Viện kiểm sát xét phê chuẩn các Lệnh, Quyết định của Cơ quan điều tra là một trong những điều kiện thuận lợi cho Kiểm sát viên trong việc phân tích, đánh giá các chứng cứ và đề ra các yêu cầu điều tra toàn diện trong suốt quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án. Có thể nói, hoạt động xét hỏi của Kiểm sát viên ở giai đoạn điều tra nói chung chính là cơ sở vững chắc cho hoạt động xét hỏi, tranh luận của Kiểm sát viên tại các phiên tòa sau này, góp phần bảo vệ thành công quan điểm truy tố của Viện kiểm sát một cách thuyết phục. Đây cũng chính là một trong những hoạt động quan trọng của Ngành kiểm sát nhằm đáp ứng yêu cầu “gắn công tố với điều tra” trong tình hình hiện nay.

Hệ thống hình phạt nước ta được quy định thành hai nhóm gồm: nhóm hình phạt chính và nhóm hình phạt bổ sung. Trong đó, hình phạt tiền là một trong hình phạt đặc biệt trong hệ thống các hình phạt của nước ta được quy định tại Điều 32 Bộ luật Hình sự (BLHS). Việc phạt tiền là một trong những hình phạt mang tính chất kinh tế, Tòa án tuyên phạt đối với người thực hiện hành vi phạm tội để sung quỹ Nhà nước. Hình phạt tiền vừa được quy định là hình phạt chính, vừa được quy định là hình phạt bổ sung áp dụng kèm với các hình phạt khác khi không được áp dụng là hình phạt chính. BLHS có 175 điều luật quy định hình phạt tiền là hình phạt chính, hình phạt bổ sung...

Ngày 27/3/2020, Trang thông tin điện tử ngành kiểm sát Hải Phòng có đăng bài viết “Ly hôn là quyền nhân thân của cá nhân trong hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, trong thực tiễn đặt ra trường hợp vụ án hôn nhân và gia đình có bị đơn là người phạm tội, đã bỏ trốn, không xác định được địa chỉ cụ thể ở đâu. Vậy, có thụ lý giải quyết cho người khởi kiện hay không?” của tác giả Nguyễn Hồng Ly - Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân quận Ngô Quyền

Qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, truy tố đối với vụ án Hoàng Đức T bị cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Hồng Bàng khởi tố về tội Tàng trữ trái phép chất ma tuý, Viện kiểm sát nhân dân quận Hồng Bàng thấy có vướng mắc liên quan đến việc ra lệnh tạm giam hay quyết định gia hạn tạm giam trong giai đoạn truy tố, xin được trao đổi cùng các đồng nghiệp:

Ly hôn là quyền nhân thân của cá nhân trong hôn nhân và gia đình. Tuy nhiên, trong thực tiễn đặt ra trường hợp vụ án hôn nhân và gia đình có bị đơn là người phạm tội, đã bỏ trốn, không xác định được địa chỉ cụ thể ở đâu. Vậy, có thụ lý giải quyết cho người khởi kiện hay không?

Sau khi nước ta giành độc lập, từ năm 1945 đến năm 1960 đây là giai đoạn chúng ta kiến lập, củng cố, bảo vệ và hoàn thiện các cơ quan quản lý hành chính trọng bộ máy Nhà nước dân chủ nhân dân đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật và hệ thống cơ quan tư pháp, gắn liền với quá trình vận động cách mạng. Năm 1959 Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo Hiến pháp, được Quốc Hội thông qua đặt   nền tảng pháp lý cho sự ra đời của hệ thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân.

Trong đời sống xã hội có một bộ phận người dân có nhu cầu vay vốn không cần thế chấp tài sản, không đáp ứng được điều kiện vay vốn tại các kênh cung cấp tín dụng chính thức đã tìm đến các cá nhân, tổ chức hoạt động tín dụng để vay tiền với lãi suất rất cao. Bên cạnh đó, còn có một bộ phận không nhỏ do tham gia các hoạt động tệ nạn cờ bạc, cá độ, ma túy… hoặc các nhu cầu bất hợp pháp khác cũng tìm đến con đường vay tiền lãi cao. Biết được nhu cầu của người vay, nên nhiều người dân đã sử dụng lượng tiền nhàn rỗi để trực tiếp cho người khác vay với lãi suất rất cao hoặc tham gia với vai trò trung gian, huy động vốn, gây rủi ro rất lớn cho cả người cho vay và đi vay, dẫn đến tình trạng vỡ nợ, hụi, họ xảy ra ở nhiều địa bàn dân cư.     

Điều 318 Bộ luật hình sự năm 2015 (BLHS 2015) đã quy định: “Người nào gây rối trật tự công cộng gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội…. thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm”. 

Trong 3 năm 2016, 2017, 2018, các cơ quan tiến hành tố tụng thành phố Hải Phòng đã thụ lý, giải quyết 18 vụ án hình sự Hiếp dâm trẻ em, quy định tại Điều 112 Bộ luật hình sự 1999, nay là tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi, quy định tại Điều 142 Bộ luật hình sự 2015. Từ năm 2018 đến nay, Bộ luật hình sự 2015 có hiệu lực thi hành nên số lượng các vụ án thuộc loại tội này ở cấp tỉnh giảm, vì lý do khoản 1 của Điều 142 Bộ luật hình sự có khung hình phạt từ 7 đến 15 năm, thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp huyện.

Kể từ khi Bộ luật tố tụng hình sự (viết tắt là BLTTHS) năm 2015 có hiệu lực pháp luật đến nay đã được ba tháng triển khai, thực hiện. Qua công tác thực tiễn,tác giả bài viết thấy có một số vấn đề vướng mắc, còn nhiều quan điểm khác nhau trong quá trình áp dụng các quy định của BLTTHS năm 2015 về tính thời hạn tạm giữ, cụ thể như sau:

Xác định giá trị thiệt hại về tài sản là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với các tội xâm phạm về sở hữu và một số tội danh theo quy định của Bộ luật Hình sự. Vì vậy, việc xác định giá trị tài sản bị xâm phạm có ý nghĩa quan trọng và bắt buộc để xác định hành vi xâm phạm về tài sản có phải là tội phạm hay không. Đồng thời, việc định giá tài sản còn là căn cứ để xác định khung hình phạt; đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội khi lượng hình và xác định mức bồi thường cho người bị thiệt hại.Trong phạm vi bài viết, tôi xin trao đổi cùng đồng nghiệp những khó khăn, vướng mắc về kiểm sát hoạt động định giá tài sản trong giai đoạn tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm.

Ngày 16/3/2018, trên trang tin điện tử ngành Kiểm sát Hải Phòng đăng bài viết của tác giả Trần Hùng Vũ, Kiểm sát viên VKS nhân dân quận Hồng Bàng ([1]) trao đổi về thủ tục tạm đình chỉ vụ án, bị can trong tình huống giả định đưa ra: Ngày 01/01/2018, Nguyễn Văn A, Nguyễn Văn B, Trần Văn C đi đến khu vực X để gặp Phạm Văn D giải quyết mâu thuẫn. Khi đi B, C mỗi người giấu trong người 01 con dao, A không biết. Tại khu vực X, A, B, C, D cãi nhau. B, C, D mỗi người rút ra 01 con dao đuổi đánh nhau. Ngay lúc đó có 01 nhóm thanh niên (không rõ lai lịch địa chỉ) dùng dao chém A gây thương tích 57%. Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án về tội cố ý gây thương tích, sau đó khởi tố bổ sung quyết định khởi tố vụ án về tội gây rối trật tự công cộng; Khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn B, Trần Văn C và Phạm Văn D về tội gây rối trật tự công cộng. Quá trình điều tra, C, D bỏ trốn, Cơ quan điều tra đã ra lệnh truy nã. Hết thời hạn điều tra, Cơ quan điều tra kết luận điều tra đối với B về hành vi gây rối trật tự công cộng; tách và tạm đình chỉ phần còn lại của vụ án.

Theo số liệu thống kê 6 tháng đầu năm 2017, Phòng 2 Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng thụ lý 26 vụ án Giết người trên tổng số 66 vụ án phải giải quyết, trong đó có 07 vụ án Giết người không có hậu quả chết người xảy ra (chưa đạt về hậu quả), chiếm 26,9% trong tổng số vụ án Giết người. Đáng lưu ý là, cho đến thời điểm hiện tại vẫn còn có nhiều xung đột về quan điểm định tội danh giữa các Cơ quan tiến hành tố tụng hai cấp, theo đó ngay từ giai đoạn tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm đã không phân loại đúng dấu hiệu của tội phạm, dẫn đến việc không kịp thời áp dụng các biện pháp thu thập các tài liệu, chứng cứ, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án được đúng đắn, toàn diện và đúng thẩm quyền.​

Điều 50 văn bản hợp nhất số 12/VBHN-VPQH ngày 11.12.2014 Luật thi hành án dân sự quy định về đình chỉ thi hành án, trong đó nêu rõ:

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành tặng 8 chữ vàng “Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang”để ca ngợi truyền thống tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam. Theo chiều dài lịch sử dân tộc, trên khắp dải đất hình chữ S, ở đâu cũng có thể tìm thấy bóng dáng người mẹ dịu hiền, cần cù, tần tảo; người vợ thủy chung, đảm đang; cũng là người chiến sĩ kiên cường, dũng cảm khi cầm cây súng đứng lên đánh giặc. Những vẻ đẹp truyền thống đó đã được hun đúc, giữ gìn qua ngàn đời, gắn liền với lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, được mở đầu từ thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, tiếp nối qua hàng ngàn năm đến với thế hệ những người nữ anh hùng cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Thị Định… Tên tuổi của những người phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ lịch sử cận, hiện đại không chỉ gắn với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam và còn gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng phụ nữ, phong trào phụ nữ quốc tế. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 20/10/1930 Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam chính thức được thành lập, cũng từ đó ngày 20/10 hàng năm được xem là “Ngày Phụ nữ Việt Nam”.

Đọc bài viết “Hình ảnh người Kiểm sát viên tại phiên tòa” của đồng chí Nguyễn Đình Vinh – Chuyên viên Viện kiểm sát nhân dân quận Lê Chân, tôi cơ bản nhất trí với quan điểm của tác giả. Bài viết đã khái quát được nhiều nội dung quan trọng, mang tính nguyên tắc được quy định trong Dự thảo Quy tắc ứng xử của Kiểm sát viên.

      Thực tiễn thực thi các quy định của pháp luật tố tụng Việt Nam, trong đó có Bộ luật tố tụng hình sự, Bộ luật tố tụng dân sự, Luật tố tụng hành chính đã khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của Kiểm sát viên tại phiên tòa, góp một phần thiết thực vào việc giải quyết các vụ án hình sự, vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động, hành chính đảm bảo đúng quy định của pháp luật về nội dung, cũng như việc chấp hành pháp luật của những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng tại phiên tòa thực hiện đúng quy định của pháp luật về tố tụng. Thông qua đó, góp phần tuyên truyền, đưa các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước vào cuộc sống, xây dựng “văn hóa pháp đình”.

      Từ ngày 22/6/2016 đến 23/6/2016, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng tổ chức cuộc thi “Chúng tôi là Kiểm sát viên”

      Ngày 26/7/1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký lệnh số 20-LCT công bố Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, đây là bước ngoặt lịch sử đánh dấu sự ra đời của ngành Kiểm sát nhân dân trong tổ chức bộ máy Nhà nước ta. Sau gần ba năm được thành lập ngày 01/02/1963 đồng chí Trường Chinh, thay mặt Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ký ban hành Nghị Quyết số 68-NQ/TW về công tác kiểm sát. 

      Muốn trở thành một Kiểm sát viên giỏi trong Công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự chúng ta cần phải nắm chắc các quy định cơ bản của Bộ luật Tố tụng dân sự, Thông tư liên ngành và Quy chế dân sự. Để thuận tiện cho việc nghiên cứu, áp dụng và dễ nhớ, một Kiểm sát viên cấp sơ thẩm nên hệ thống theo các nội dung sau:         

      Là một kiểm tra viên mới được bổ nhiệm năm 2013, bản thân tôi luôn ý thức được rằng việc học tập và tự rèn luyện nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ là công việc quan trọng. Do đó, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, tôi luôn cố gắng học hỏi kinh nghiệm của các cán bộ, Kiểm sát viên đi trước cũng như chịu khó trau dồi thêm kiến thức để kỹ năng thực hiện nghiệp vụ kiểm sát của bản thân được nâng lên. Được lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân huyện Vĩnh Bảo quan tâm, tạo điều kiện cho tôi được tham dự kỳ thi đánh giá kỹ năng kiểm sát viên năm 2014 do Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng tổ chức, với tôi đây là một vinh dự và cũng là một cơ hội tốt để tôi có thể chia sẻ và học hỏi thêm kinh nghiệm cũng như kỹ năng công tác với các đồng nghiệp của mình. Xác định được tầm quan trọng của cuộc thi là một hình thức tự đào tạo và bồi dưỡng của Viện kiểm sát thành phố nhằm nâng cao trình độ, nhận thức của Kiểm sát viên tại phiên tòa hình sự và dân sự sơ thẩm, nên tôi đã cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. Mặc dù đề thi đưa ra là một vụ án giả định, nhưng tôi đã coi nó quan trọng như một vụ án có thật mà tôi vẫn thường giúp việc cho Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện nghiệp vụ kiểm sát tại đơn vị của mình. Song song với việc chuẩn bị tham dự kỳ thi, bản thân tôi vẫn phải thực hiện nhiệm vụ do lãnh đạo giao tại đơn vị do đó, để công việc mình làm có hiệu quả và khoa học, tôi đã tự vạch ra kế hoạch và sắp xếp thời gian hợp lý để hoàn thành tốt các nhiệm vụ trên. Về việc chuẩn bị tham dự kỳ thi, tôi đã phân định rõ những công việc cần làm thành ba giai đoạn: giai đoạn thứ nhất là những việc cần chuẩn bị trước khi tham gia phiên tòa giả định; giai đoạn hai là tham gia phiên tòa; giai đoạn ba là hoạt động sau phiên tòa. Các giai đoạn này có mối quan hệ mật thiết và bổ trợ cho nhau. Những công việc cụ thể tôi đã thực hiện như sau:

      Để nâng cao trình độ và kỹ năng của các KSV khi tham gia các phiên tòa và trình độ kỹ năng của KTV khi chuẩn bị hồ sơ, giúp việc KSV, năm 2014, VKSND thành phố Hải Phòng đã tổ chức cuộc thi kỹ năng KSV, KTV tại các phiên tòa giả định thông qua các vụ án có thật để cho các KSV và KTV học tập, rút kinh nghiệm. Tôi đã tham dự cuộc thi thông qua phiên tòa giả định về hình sự, qua quá trình dự thi, tôi rút ra một số kinh nghiệm khi tham gia cuộc thi như sau:

      Là một kiểm sát viên sơ cấp, trong tháng 9 vừa qua, tôi được tham dự kỳ thi đánh giá kỹ năng kiểm sát viên thông qua phiên tòa giả định dân sự do Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng tổ chức. Đối với cá nhân tôi, đây là cơ hội vô cùng quý giá để trau dồi kiến thức, và cũng là cơ hội để tôi được học hỏi kinh nghiệm của các đồng nghiệp. Cũng thông qua kỳ thi này, tôi đã tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm bổ ích cho bản thân trong việc nghiên cứu hồ sơ, thực hiện việc kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự.

         Trong xu thế xã hội thường tìm ra những con số hoặc biểu tượng để đại diện hoặc thể hiện phần nào cho phương châm, nguyện vọng của mình, người viết cũng xin đưa ra nguyên tắc “1 – 3 – 4” để vui bàn nhân Phụ nữ ngành Kiểm sát, vui bàn về câu chuyện phá vỡ nguyên tắc “1 - 3 -  4 ”  nhân dịp ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 đang tới rất gần.

        Là cán bộ ngành Kiểm sát nhân dân, việc thấm nhuần sâu sắc tư tưởng Di chúc và thực hiện tốt lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với cán bộ kiểm sát: “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” vừa là trách nhiệm, là niềm tự hào, vừa là mục tiêu phấn đấu, là việc làm thiết thực trong quá trình học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức của Bác.

     Văn bản là một công cụ giao tiếp bằng ngôn ngữ trên tất cả các mặt của đời sống xã hội. Trong hoạt động quản lý nhà nước, thì văn bản là phương tiện thông tin quan trọng để ghi lại và truyền đạt các quyết định quản lý, cụ thể hóa pháp luật và nhằm điều chỉnh các mối quan hệ thuộc phạm vi quản lý của nhà nước. Với vai trò quan trọng như vậy của văn bản thì công tác soạn thảo văn bản đã trở thành một kỹ năng cơ bản trong từng hoạt động của các cơ quan, tổ chức.             

     Ngày 01/01/2014, tôi cùng hai chuyên viên mới tuyển dụng vào ngành được phân công về công tác tại Viện kiểm sát nhân dân quận Dương Kinh. Sau hơn 6 tháng công tác tại đơn vị, được sự đào tạo, dìu dắt của lãnh đạo Viện và các Kiểm sát viên, chúng tôi đã dần có những bước trưởng thành, hiểu rõ hơn về hoạt động nghiệp vụ của ngành và thêm yêu nghề kiểm sát, gắn bó với công việc. Cảm nhận được sự tâm huyết và nhiệt tình của lãnh đạo Viện cùng các Kiểm sát viên trong việc đào tạo các cán bộ trẻ ở đơn vị mình, tôi xin chia sẻ đôi điều về công tác học tập, tự đào tạo và bồi dưỡng cán bộ tại VKSND quận Dương Kinh.

     Tiếp thu sự chỉ đạo, giảng dạy của Lãnh đạo Viện KSND thành phố, của Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Sau khi được bồi dưỡng kiến thức quản lý, chỉ đạo điều hành chuyên ngành cho lãnh đạo Viện KSND cấp huyện và các Phòng nghiệp vụ về chuyên đề: “Hoạt động quản lý, chỉ đạo điều hành trong THQCT và KSĐT, KSXX vụ án hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp” do Tiến sỹ Nguyễn Văn Quảng - Viện trưởng Viện KSND thành phố Hải Phòng trình bày. Là một trong những Kiểm sát viên được Lãnh đạo Viện tạo điều kiện cho tham gia lớp học. Bản thân tôi nhận thức được một số nội dung cần thiết để Nâng cao hiệu quả công tác tổ chức, quản lý điều hành trong hoạt động của VKS tại phiên tòa theo đúng nguyên tắc tranh tụng theo Hiến pháp 2013, cần có những biện pháp sau:

     Mặc dù công việc rất bận nhưng tôi giành thời gian đọc cuốn “Tạ Đình Đề - Những góc khuất cuộc đời”với một tâm trạng rất háo hức vì hai lý do:

      Hiện nay trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, khi tiến hành hòa giải đối với các đương sự trong vụ án ly hôn, các đương sự không ly hôn nữa, nhưng cũng không có đơn rút yêu cầu xin ly hôn. Một số Tòa án cấp sơ thẩm đã ban hành quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, trong đó công nhận sự đoàn tụ thành giữa nguyên đơn và bị đơn. Việc ban hành quyết định này có vi phạm pháp luật tố tụng hay không? Về vấn đề này đang tồn tại 2 quan điểm như sau:

     Xác minh thi hành án là một thủ tục rất quan trọng, không thể thiếu trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự, là cơ sở pháp lý để chấp hành viên đề ra những biện pháp thi hành phù hợp đối với từng vụ việc.

     Trong Bộ luật hình sự năm 1999 Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ được quy định: “Người nào điều khiển phương tiện giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khoẻ, tài sản của người khác, thì bị…”.

     Luật Tố tụng hành chính năm 2010 có những quy định rất tiến bộ khi mở rộng quyền khởi kiện cho người dân, hướng tới sự bình đẳng giữa các bên trong tố tụng. Tuy nhiên, tại Chương XVI Thủ tục thi hành bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính, một số quy định của luật đã bộc lộ những bất cập, không mang tính quyền uy, sự chế ước phải thực hiên các phán quyết của Tòa án, chưa góp phần tích cực giúp người thắng kiện đòi lại được quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình.

     Ma túy hủy hoại cuộc sống và cộng đồng, làm xói mòn sự tồn tại và phát triển của loài người và là nguồn phát sinh tội phạm. Ma túy ảnh hưởng mọi lĩnh vực ở các nước. Đặc biệt sự lạm dụng ma túy đã làm ảnh hưởng đến tự do và phát triển của lớp trẻ, một giá trị của nhân loại.

     Điều 104 Bộ luật Hình sự quy định, khi một người dùng hung khí nguy hiểm cố ý gây thương tích cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ thương tật dưới 11% là đủ yếu tố cấu thành tội phạm; nếu tỷ lệ thương tật từ 11% đến 30% là phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 BLHS. Bởi lẽ, việc dùng hung khí nguy hiểm sẽ làm tăng tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội, nên đây là tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, qua thực tiễn áp dụng thế nào là dùng hung khí nguy hiểm thì còn nhiều quan điểm và cách hiều khác nhau.

     Về căn cứ để xác định mức án phí không có giá ngạch, Điều 24 Pháp lệnh án phí, lệ phí Toà án năm 2009 quy định các loại án phí trong vụ án dân sự:

     Luật thi hành án hình sự có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011, theo quy định của Luật thi hành án hình sự thì Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp huyện và Ủy ban nhân nhân dân cấp xã là những cơ quan trực tiếp tiến hành lập hồ sơ, quản lý, giám sát giáo dục người được hưởng án treo và người chấp hành án cải tạo không giam giữ. Tại Điều 62 Luật đã quy định:

     Nghị quyết 01/2010 ngày 22/10/2010 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân Tối cao ban hành hướng dẫn áp dụng Điều 248 và Điều 249 của Bộ luật hình sự,  thay thế Mục 6, mục 7 Phần I Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP ngày 17-4-2003 và Mục 9 Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP ngày 12-5-2006. Qua nghiên cứu và thực tiễn cho thấy còn những vướng mắc, bất cập khi áp dụng Nghị quyết này, cụ thể như sau:

     Tạp chí kiểm sát số 08 tháng 4/2013 đăng bài viết “Áp dụng thủ tục tố tụng như thế nào để khởi tố đối với Nguyễn Văn A” của tác giả Thạc sĩ Đặng Bá Hưng, Phó viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang. Trong bài viết này tác giả đã nêu nội dung vụ án và các quan điểm giải quyết khác nhau. Qua nghiên cứu tôi trao đổi với bạn đọc như sau:

     Việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn đối với một người đã thực hiện hành vi phạm tội để kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc khi có căn cứ chứng tỏ họ sẽ gây khó khăn cho việc điều tra, truy tố, xét xử hoặc tiếp tục phạm tội là hoạt động cần thiết trong quá trình điều tra án. Khi tiến hành áp dụng các biện pháp ngăn chặn quy định trong chương VI Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền về nhân thân của con người. Do đó, khi tiến hành các biện pháp này các cơ quan tiến hành tố tụng phải thực hiện đúng theo trình tự thủ tục được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự.

     Biện pháp ngăn chặn là biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự được áp dụng đối với bị can, bị cáo, người bị truy nã hoặc đối với những người chưa bị khởi tố (trong trường hợp khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang), nhằm ngăn chặn những hành vi nguy hiểm cho xã hội, ngăn ngừa họ tiếp tục phạm tội, trốn tránh pháp luật hoặc có hành động gây cản trở cho việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

     Bộ luật tố tụng hình sự ra đời năm 2003, đã được đưa vào áp dụng trong thời gian 10 năm. Nhìn chung Bộ luật ra đời mang lại nhiều thuận lợi cho những người thi hành, tuy nhiên bên cạnh đó cũng bộc lộ nhiều bất cập, cần thiết phải sửa đổi. Về góc độ cá nhân, tôi xin đưa ra một số ý kiến để cùng trao đổi:

     Thừa kế là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam, có ý nghĩa rất lớn trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực thừa kế. Hiện nay nhiều vụ việc tranh chấp thừa kế xảy ra liên quan đến đất đai mà trong quá trình giải quyết và áp dụng các quy định pháp luật dân sự còn nhiều quan điểm khác nhau do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dưới đây là trường hợp như sau:

     Hiến pháp năm 1992 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá VIII thông qua tại Kỳ họp thứ 11 ngày 15/4/1992, có hiệu lực thi hành ngày 18/4/1992. Đây là bản hiến pháp được ban hành trên cơ sở sửa đổi căn bản, toàn diện Hiến pháp năm 1980 gồm Lời nói đầu, 12 chương, 147 điều.