Ngày 30/11/2024 kỳ họp thứ 8, Quốc hội khoá XV thông qua Luật tư pháp người chưa thành niên. Luật gồm 10 chương, 179 điều quy định về chuyển hướng hình phạt đối với người chưa thành niên phạm tội. Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV đã sửa đổi, bổ sung Luật tư pháp người chưa thành niên năm 2024 có hiệu lực ngày 01/01/2026, thể hiện tính nhân văn, thân thiện, tiến bộ và đảm bảo quyền, lợi ích của người chưa thành niên phạm tội, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, công bằng xã hội.

Qua nghiên cứu của chúng tôi thấy Luật tư pháp người chưa thành niên đã sửa đổi, bổ sung 28 điều và điểm nổi bật của Luật tư pháp người chưa thành niên là 12 biện pháp chuyển hướng, gồm:

1. Khiển trách.

2. Xin lỗi bị hại.

3. Bồi thường thiệt hại.

4. Giáo dục tại xã, phường, đặc khu.

5. Quản thúc tại gia đình.

6. Hạn chế khung giờ đi lại.

7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề.

10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý.

11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.

12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Ảnh minh hoạ

Tuy nhiên, qua nghiên cứu các quy định của Luật tư pháp người chưa thành niên, chúng tôi nhận thấy còn có những vướng mắc, chưa có hướng dẫn cụ thể:

Thứ nhất: Tại điểm b khoản 2 Điều 59 Luật tư pháp người chưa thành niên, quy định: “..b) Ngày, tháng, năm, địa điểm mở phiên họp trực tiếp hoặc trực tuyến”. Luật cũng chưa quy định rõ ràng những trường hợp nào thì mở phiên họp trực tuyến. Trong trường hợp mở phiên họp trực tuyến điều luật không quy định cụ thể điểm cầu thành phần gồm có những thành phần nào tham gia phiên họp? Quyền và nghĩa vụ của họ được thực hiện như thế nào? Việc các cơ quan, cá nhân có liên quan phối hợp như thế nào.

Thứ hai: Người bị áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng mà trong thời gian chấp hành biện pháp chuyển hướng họ lập công xuất sắc hoặc những phát minh, sáng kiến có lợi cho đất nước …. thì Luật tư pháp người chưa thành niên không quy định điều kiện cụ thể về rút ngắn thời hạn và mức rút ngắn thời hạn mà họ bị áp dụng là bao nhiêu, việc Luật tư pháp người chưa thành niên không quy định sẽ dẫn đến việc không khuyến khích người bị áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng thực hiện những việc có ích cho xã hội và tính nhân đạo của nhà nước đối với họ.

 Thứ ba: Khoản 4 Điều 60 Luật tư pháp người chưa thành niên quy định: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án xem xét hoãn phiên họp khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: Người phiên dịch vắng mặt mà không có người khác thay thế ngay được; Người chưa thành niên là bị can, người đại diện của họ vắng mặt lần thứ nhất có lý do chính đáng. Tuy nhiên, Kiểm sát viên hoặc Thư ký phiên họp vắng mặt thì giải quyết như thế nào, Luật tư pháp người chưa thành niên chưa quy định.

 Thứ tư: Điểm h, Khoản 4 Điều 62 Luật tư pháp người chưa thành niên quy định: Kiểm sát viên phát biểu ý kiến trong phiên họp. Tuy nhiên, Luật chưa quy định cụ thể nội dung Kiểm sát viên biểu ý kiến trong phiên họp áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng như thế nào? Kiểm sát viên có phải phát biểu về việc chấp hành các thủ tục chuyển hướng của những người tham gia và những người tiến hành phiên họp áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hay không?

 Thứ năm: Về thủ tục thay đổi biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng sang biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng. Tại khoản 5 Điều 87 Luật tư pháp người chưa thành niên quy định: Người tiến hành phiên họp: Thẩm phán, Thư ký phiên họp; Người tham gia phiên họp: người đề nghị hoặc người được ủy quyền, Kiểm sát viên tham gia phiên họp; Người khác tham gia phiên họp: người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng; người đại diện của họ; người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ (nếu có); người trực tiếp giám sát thi hành biện pháp xử lý chuyển hướng.

Tuy nhiên, tại khoản 10 Điều 87 Luật tư pháp người chưa thành niên, quy định nội dung quyết định về việc thay đổi biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng sang biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng chỉ có họ và tên, Thẩm phán ra quyết định và họ và tên, ngày, tháng, năm sinh, giới tính, số định danh cá nhân, nơi cư trú, nghề nghiệp, trình độ văn hóa của người chưa thành niên. Trong nội dung của quyết định không có Kiểm sát viên tham gia phiên họp và người đại diện của người chưa thành niên tham gia phiên họp.

Thứ sáu: Luật tư pháp người chưa thành niên đã có hiệu lực, liên ngành trung ương đã có Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT-VKSNDTC – TANDTC-BCA-BQP ngày 18/12/2025 quy định chi tiết việc phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Tuy nhiên, Luật Tư pháp người chưa thành niên và Thông tư liên tịch chưa hướng dẫn chi tiết những nội dung nêu trên và biểu mẫu để các cơ quan tư pháp thống nhất thực hiện.

Kiến nghị:

- Liên ngành trung ương cần có văn bản hướng dẫn kịp thời những vướng mắc trên và ban hành những biểu mẫu để các cơ quan tư pháp thống nhất thực hiện.

- Bổ sung thêm quy định vào điểm b khoản 2 Điều 59 Luật tư pháp người chưa thành niên: những tiêu chí để mở phiên họp trực tuyến áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng.

Nguyễn Quang Đại - Viện KSND khu vực 13