Tội gây rối trật tự công cộng là một trong những tội phạm phổ biến, xâm phạm trực tiếp đến an ninh, trật tự xã hội. Trong quá trình giải quyết các vụ án gây rối trật tự công cộng, việc xác định đúng các tình tiết định khung tăng nặng là vô cùng quan trọng để đảm bảo việc xét xử công bằng, đúng người, đúng tội. Tình tiết "Xúi giục người khác gây rối" quy định tại điểm d khoản 2 Điều 318 BLHS là một trong những tình tiết hiện đang có cách hiểu và áp dụng khác nhau, đặc biệt khi hành vi của đối tượng chỉ dừng lại ở mức độ "rủ rê" bạn bè.

Tình huống cụ thể: A có hành vi rủ nhóm bạn đi lượn đường, gây rối trật tự công cộng. Vậy, A có bị áp dụng tình tiết định khung tăng nặng "xúi giục người khác gây rối" theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 318 BLHS không?

Để trả lời câu hỏi này, trước hết chúng ta cần tìm hiểu rõ khái niệm "xúi giục" trong luật hình sự.

Khái niệm "Xúi giục" theo quy định của pháp luật:

Điều 17 BLHS quy định về đồng phạm, trong đó có nêu rõ về vai trò của người xúi giục: "Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm."

Như vậy, từ định nghĩa trên, chúng ta có thể thấy rằng hành vi "xúi giục" phải bao hàm các yếu tố về mặt chủ quan lẫn khách quan, cụ thể:

- Về mặt chủ quan: Người xúi giục phải có ý thức mong muốn người khác thực hiện hành vi phạm tội và có chủ đích tác động để đạt được mục đích đó.

- Về mặt khách quan: Hành vi xúi giục phải thể hiện rõ sự kích động, dụ dỗ hoặc thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.

+ Kích động: Là làm cho người khác nảy sinh ý định phạm tội, làm cho họ hăng hái, quyết tâm hơn trong việc thực hiện tội phạm.

+ Dụ dỗ: Là dùng lời lẽ, thủ đoạn ngon ngọt, lợi ích vật chất hoặc tinh thần để lôi kéo người khác phạm tội.

+ Thúc đẩy: Là tạo động lực, gây áp lực hoặc tạo điều kiện để người khác nhanh chóng thực hiện tội phạm.

Phân tích hành vi "rủ" của A trong tình huống cụ thể:

Trở lại với trường hợp của A, hành vi của A chỉ đơn thuần là "rủ" nhóm bạn đi lượn đường gây rối. Nếu hành vi "rủ" này chỉ mang tính chất thông báo ý định, đề xuất một hoạt động mà không kèm theo bất kỳ lời lẽ, cử chỉ, hoặc thủ đoạn nào mang tính chất kích động, dụ dỗ, hoặc thúc đẩy một cách mạnh mẽ, thì liệu có đủ căn cứ để coi là "xúi giục" hay không?

Theo quan điểm của người viết, nếu hành vi của A chỉ đơn thuần là "rủ" mà không có sự tác động mạnh mẽ về mặt tâm lý để làm thay đổi nhận thức, ý chí của nhóm bạn theo hướng thực hiện hành vi gây rối, thì chưa thể coi là xúi giục người khác gây rối theo điểm d khoản 2 Điều 318 BLHS.

Một lời "rủ" thông thường có thể chỉ là một lời mời, một đề xuất tham gia hoạt động, và việc tham gia hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí tự nguyện của người được rủ. Trong trường hợp này, các thành viên khác trong nhóm có thể đã có sẵn ý định hoặc dễ dàng đồng thuận mà không cần sự tác động quá lớn từ A. Nếu vậy, A chỉ là người khởi xướng, chứ không phải là người "kích động, dụ dỗ, thúc đẩy" theo đúng nghĩa của luật hình sự, và hành vi khởi xướng này sẽ được đánh giá, phân hóa trong vai trò đồng phạm theo Điều 17 BLHS.

Để xác định chính xác, cần phải xem xét toàn bộ diễn biến, lời nói, thái độ, hành vi của A trước và trong quá trình "rủ" nhóm bạn. Liệu A có dùng lời lẽ thách thức, hứa hẹn lợi ích, hay gây áp lực để nhóm bạn phải nghe theo không? Nếu không có những yếu tố này, việc áp dụng tình tiết định khung tăng nặng "xúi giục người khác gây rối" cần phải hết sức thận trọng.

Đề xuất giải pháp

Việc áp dụng tình tiết định khung tăng nặng "xúi giục người khác gây rối" theo điểm d khoản 2 Điều 318 BLHS đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng, thận trọng dựa trên các quy định pháp luật và thực tiễn khách quan của vụ án. Hành vi "rủ" thông thường, nếu không kèm theo các yếu tố kích động, dụ dỗ, thúc đẩy rõ ràng, chưa đủ căn cứ để trở thành hành vi xúi giục.

Để tránh tình trạng áp dụng pháp luật thiếu thống nhất cần thiết phải có sự hướng dẫn cụ thể hơn từ các cơ quan tư pháp cấp trên về cách hiểu và áp dụng tình tiết "xúi giục" nói chung và "xúi giục người khác gây rối" nói riêng. Quá trình kiểm sát điều tra, Kiểm sát viên cần thu thập đầy đủ chứng cứ, đặc biệt là lời khai của bị can, bị cáo, người làm chứng để làm rõ vai trò, mức độ tác động của người được cho là xúi giục, phải chứng minh được ý chí chủ quan và hành vi khách quan mang tính chất "kích động, dụ dỗ, thúc đẩy" của người xúi giục. Tránh việc suy đoán chủ quan khi chỉ dựa vào hành vi "rủ" thông thường, làm rõ lời nói, thái độ, ngữ cảnh diễn ra hành vi "rủ", cũng như mối quan hệ giữa người rủ và người được rủ để đánh giá chính xác mức độ tác động./.

                                                    Trương Thị Thanh Nhàn

 Phòng 7 VKSND thành phố Hải Phòng