I. Đặt vấn đề:

Người chưa thành niên là nhóm đối tượng đặc thù, cần được bảo vệ bằng các cơ chế pháp lý riêng biệt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức. Nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về bảo vệ quyền con người, quyền trẻ em và hoàn thiện hệ thống tư pháp theo hướng nhân văn, tiến bộ, Quốc hội đã ban hành Luật Tư pháp người chưa thành niên. Đây là đạo luật chuyên ngành, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lập pháp và tổ chức thực thi pháp luật về tư pháp hình sự, dân sự, hành chính đối với người chưa thành niên.

Hình ảnh minh hoạ

Để bảo đảm Luật được triển khai thống nhất, hiệu quả trong thực tiễn, ngày 18/12/2025, Liên ngành Tư pháp Trung ương đã ban hành Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT, hướng dẫn chi tiết việc phối hợp của các cơ quan có thẩm quyền trong thực hiện một số điều của Luật Tư pháp người chưa thành niên. Việc nghiên cứu, trao đổi nghiệp vụ về nội dung của Luật và Thông tư liên tịch là yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan tiến hành tố tụng, trong đó có Ngành Kiểm sát nhân dân.

II. Một số nội dung cơ bản của Luật Tư pháp người chưa thành niên:

1. Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên

Luật Tư pháp người chưa thành niên xác lập các nguyên tắc xuyên suốt, bao gồm:

* Bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên;

* Lấy giáo dục, hỗ trợ, phục hồi làm trọng tâm, hạn chế áp dụng các biện pháp cưỡng chế;

* Bảo đảm sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng;

* Tôn trọng quyền được tham gia, được lắng nghe ý kiến của người chưa thành niên.

Các nguyên tắc này yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng phải thay đổi mạnh mẽ tư duy xử lý, chuyển từ “xử phạt” sang “giáo dục – phục hồi – tái hòa nhập”.

2. Các biện pháp xử lý thay thế tố tụng:

Luật quy định nhiều biện pháp xử lý mang tính thay thế, như: nhắc nhở, hòa giải, giáo dục tại cộng đồng, giám sát – hỗ trợ, hạn chế việc áp dụng biện pháp tạm giữ, tạm giam đối với người chưa thành niên. Đây là điểm mới quan trọng, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của tố tụng hình sự đối với sự phát triển của trẻ em.

3. Trách nhiệm phối hợp liên ngành:

Luật xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan: Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em, chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục và tổ chức xã hội trong việc bảo vệ, hỗ trợ người chưa thành niên trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.

III. Những điểm trọng tâm của Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT:

1. Cụ thể hóa cơ chế phối hợp liên ngành

Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT đã cụ thể hóa trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền ngay từ giai đoạn tiếp nhận, xác minh thông tin, giải quyết vụ việc đến giai đoạn thi hành biện pháp xử lý và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Trong đó, việc trao đổi thông tin, phân công trách nhiệm và bảo đảm kịp thời, đồng bộ được đặt ra như yêu cầu bắt buộc.

2. Quy định rõ vai trò của Viện kiểm sát nhân dân

Thông tư khẳng định vai trò trung tâm của Viện kiểm sát trong việc:

* Kiểm sát chặt chẽ việc tuân thủ pháp luật đối với người chưa thành niên;

* Kiểm sát việc áp dụng các biện pháp xử lý thay thế;

* Phối hợp với cơ quan điều tra, Tòa án và các cơ quan hữu quan nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Điều này đòi hỏi Kiểm sát viên không chỉ nắm vững pháp luật mà còn phải có kỹ năng nghiệp vụ, kỹ năng tâm lý, xã hội phù hợp khi làm việc với người chưa thành niên.

3. Bảo đảm sự tham gia của gia đình và các cơ quan bảo vệ trẻ em

Thông tư nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình, người giám hộ, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và các tổ chức xã hội trong việc tham gia giám sát, giáo dục, hỗ trợ người chưa thành niên. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng cơ chế phối hợp thực chất, tránh tình trạng hình thức, chồng chéo trong thực tiễn.

IV. Một số vấn đề đặt ra trong thực tiễn và kiến nghị:

Qua nghiên cứu Luật và Thông tư liên tịch, có thể nhận thấy một số vấn đề cần lưu ý trong quá trình thực hiện:

* Nhận thức và kỹ năng của cán bộ làm công tác tư pháp người chưa thành niên chưa đồng đều;

* Cơ chế phối hợp ở cơ sở còn gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và kinh nghiệm;

* Việc áp dụng các biện pháp xử lý thay thế tố tụng cần được hướng dẫn, kiểm sát chặt chẽ để tránh lạm dụng hoặc áp dụng hình thức.

Do đó, cần tăng cường công tác tập huấn chuyên sâu, sinh hoạt nghiệp vụ liên ngành; đồng thời, phát huy vai trò kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm Luật và Thông tư liên tịch được thực hiện nghiêm túc, thống nhất.

V. Kết luận

Luật Tư pháp người chưa thành niên và Thông tư liên tịch số 12/2025/TTLT là cơ sở pháp lý quan trọng, thể hiện rõ tính nhân văn, tiến bộ của hệ thống pháp luật Việt Nam trong bảo vệ quyền trẻ em. Việc triển khai hiệu quả các quy định này không chỉ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền mà còn yêu cầu mỗi cán bộ tư pháp, đặc biệt là Kiểm sát viên, phải không ngừng nâng cao trách nhiệm, trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ, góp phần xây dựng nền tư pháp thân thiện, vì sự phát triển toàn diện của người chưa thành niên.

Chu Đức Anh - Viện KSND khu vực 10, TP Hải Phòng