Phiên tòa công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh

(nguồn http://vienkiemsathaiphong.gov.vn/)

1. Sự cần thiết của việc thực hiện phiên tòa hình sự công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh

Ngày nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin đang được quan tâm đẩy mạnh trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, kể cả hoạt động xét xử của các cơ quan tư pháp (Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân). Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, ứng dụng công nghệ thông tin để công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh tại phiên tòa đang là vấn đề được quan tâm, chú trọng để qua đó nâng cao chất lượng tranh tụng của Kiểm sát viên tại phiên tòa. Kể từ khi có Chỉ thị số 06/CT - VKSTC ngày 05/11/2012 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tăng cường công tác thống kê và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành Kiểm sát nhân dân, Công văn số 636/VKSTC - C2 ngày 22/02/2019 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Hướng dẫn số 575/HD - VKS ngày 13/09/2019 của VKSND thành phố Hải Phòng về việc số hóa hồ sơ vụ án, công tác số hóa hồ sơ và thực hiện các phiên tòa hình sự công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh ngày càng được đẩy mạnh thực hiện, đáp ứng tốt hơn nhiệm vụ thực hành quyền công tố của Kiểm sát viên tại các phiên tòa hình sự.

Việc trình chiếu, công bố các tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh tại phiên tòa hình sự góp phần thực hiện nguyên tắc tranh tụng theo tinh thần của Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp, Điều 26 Bộ luật tố tụng hình sự “Mọi chứng cứ xác định có tội, chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, áp dụng điểm, khoản, điều của Bộ luật hình sự để xác định tội danh, quyết định hình phạt, mức bồi thường thiệt hại đối với bị cáo, xử lý vật chứng và những tình tiết khác có ý nghĩa giải quyết vụ án đều phải được trình bày, tranh luận, làm rõ tại phiên tòa”. Thực tiễn cho thấy việc công bố và xem xét chứng cứ thông qua phương thức trình chiếu các tài liệu, chứng cứ đã được số hóa là cách thức sinh động, thuyết phục và hiệu quả cao hơn so với phương pháp trình bày bằng lời nói. Thông qua đó, giúp đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc công khai chứng cứ tại phiên tòa và tăng cường hoạt động tranh tụng theo yêu cầu của cải cách tư pháp.

2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật

Qua nghiên cứu các quy định của pháp luật và thực tiễn cho thấy việc thực hiện công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh còn gặp nhiều khó khăn, tác giả bài viết đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật để triển khai thực hiện có hiệu quả hơn trong thời gian tới. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, trong thực tế, đã có nhiều địa phương vận dụng quy định, bố trí các Kiểm tra viên ngồi cùng Kiểm sát viên tại phiên tòa, Kiểm tra viên có nhiệm vụ trình chiếu các tài liệu, chứng cứ, dữ liệu điện tử (khi Kiểm sát viên công bố tài liệu hoặc trình chiếu theo sự phân công của Kiểm sát viên). Tuy nhiên, Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự (Quy chế 505) chỉ quy định Kiểm tra viên giúp việc Kiểm sát viên trong việc nghiên cứu hồ sơ vụ án (Điều 9) mà chưa có quy định cụ thể trong trường hợp trên. Theo quy định tại Thông tư số 01 ngày 28/7/2017 của Tòa án nhân dân Tối cao quy định về phòng xử án cũng không quy định vị trí chỗ ngồi của Kiểm tra viên tại phiên tòa hình sự sơ thẩm. Liên quan đến vấn đề này, vị trí chỗ ngồi của Kiểm tra viên cũng có nhiều quan điểm khác nhau, có quan điểm đồng tình với cách vận dụng đã nêu trên, nhưng cũng có quan điểm cho rằng Kiểm tra viên phải ngồi phía dưới vì Kiểm tra viên không có nhiệm vụ thực hành quyền công tố tại phiên tòa. Theo quan điểm tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai phù hợp với nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm tra viên theo quy định của BLTTHS, Kiểm tra viên tham gia phiên tòa số hóa với tư cách là một cán bộ hỗ trợ về kỹ thuật, trình chiếu các tài liệu, chứng cứ đã được số hóa theo sự phân công của Kiểm sát viên. Từ những phân tích trên, đề xuất bổ sung quy định tại Quy chế 505 và Thông tư số 01 ngày 28/7/2017 theo hướng quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn và vị trí chỗ ngồi của Kiểm tra viên khi tham gia các phiên tòa có công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh.

Thứ hai, theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Thông tư số 01 ngày 28/7/2017 của Tòa án nhân dân tối cao chưa quy định các trang thiết bị như máy tính kết nối mạng internet, máy chiếu là các trang thiết bị bắt buộc phải có trong phòng xử án, dẫn đến việc trình bày, công bố các tài liệu chứng cứ là dữ liệu điện tử phục vụ cho hoạt động tranh luận tại phiên tòa gặp khó khăn. Đề xuất cần sửa đổi, bổ sung Thông tư số 01 ngày 28/7/2017 của Tòa án nhân dân Tối cao theo hướng quy định phòng xử án phải đảm bảo có đủ các trang thiết bị trên, quy định cụ thể vị trí đặt máy chiếu phải thuận lợi cho những người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng quan sát, đảm bảo nguyên tắc công khai chứng cứ và nguyên tắc tranh tụng theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự.

Thứ ba, để thực hiện công bố tài liệu, chứng cứ bằng hình ảnh thì phải có hồ sơ, tài liệu được số hóa. Hiện nay, Ngành đã có hướng dẫn về việc số hóa hồ sơ, tuy nhiên chưa quy định rõ cơ chế kiểm sát việc lập hồ sơ số hóa, giá trị pháp lý của hồ sơ số hóa, trong trường hợp tài liệu số hóa không khớp với tài liệu có trong hồ sơ vụ án (có thể do vi rút, do thao tác số hóa ….) thì sẽ căn cứ vào tài liệu nào? Tại phiên tòa số hóa, những tài liệu số hóa nào bắt buộc phải trình chiếu? Đề xuất ngành cần tiếp tục có văn bản hướng dẫn về công tác thực hiện phiên tòa số hóa theo hướng quy định rõ tài liệu số hóa được trình chiếu tại phiên tòa chỉ được coi là chứng cứ nếu tài liệu đó phù hợp với tài liệu có trong hồ sơ vụ án. Trước khi thực hiện phiên tòa số hóa, Kiểm sát viên báo cáo xét xử phải đưa thêm một mục riêng nêu rõ các tài liệu, số bút lục sẽ trình chiếu tại phiên tòa để Lãnh đạo kiểm duyệt và chỉ đạo thực hiện (Ví dụ: chỉ thực hiện trình chiếu các tài liệu, chứng cứ để chứng minh hành vi phạm tội, đồng phạm, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, hoặc các tài liệu hình ảnh về hoạt động tố tụng của Điều tra viên, Kiểm sát viên như hoạt động khám nghiệm, khám xét, hỏi cung….).

Trên đây là quan điểm cá nhân của tác giả bài viết xin đưa ra trao đổi cùng đồng nghiệp và bạn đọc./.

Nguyễn Đình Vinh, Kiểm tra viên VKSND quận Lê Chân