Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng là một đơn vị có truyền thống nhiều năm thực hiện khá tốt công tác kiểm sát giải quyết tố giác tin báo tội phạm. Để thực hiện tốt hơn nữa công tác này theo quy định của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đã có những biện pháp chỉ đạo cụ thể nhằm thống nhất nhận thức của cán bộ, Kiểm sát viên hai cấp đối với các quy định mới của Luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm. Tại Hội nghị “Triển khai thi hành Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014” ngày 26/6/2015, Lãnh đạo Viện kiểm sát Hải Phòng đã quán triệt nhận thức cho cán bộ,  Kiểm sát viên Viện kiểm sát hai cấp, theo đó xác định:

 - Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự.

- Xác định vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát là cơ quan quyết định phê chuẩn việc áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân trong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

- Có quyền trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.

- Kiểm sát hoạt động tư pháp được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

Từ các quy định mới của Luật, lãnh đạo Viện đã yêu cầu Viện kiểm sát hai cấp phải chủ động, phải bám sát các hoạt động điều tra của Cơ quan điều tra ngay từ giai đoạn giải quyết tố giác tội phạm, theo đó các Kiểm sát viên được phân công thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đối với các vụ việc cụ thể phải chủ động, bám sát tiến độ giải quyết vụ việc tố giác, tin báo của Điều tra viên; chủ động đề ra các Yêu cầu kiểm tra xác minh; chủ động tham gia hỏi người tố cáo hoặc người bị tố cáo..... nhằm đảm bảo các căn cứ để ra một trong hai quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự.

Để thực hiện có hiệu quả, Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng đã đề ra các biện pháp cụ thể như sau:

Một là, thủ trưởng các đơn vị nghiệp vụ kiểm sát án hình sự và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện phải là người trực tiếp quản lý và chịu trách nhiệm chỉ đạo thực hiện công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố tại đơn vị mình. Theo đó, các đơn vị phải xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể ngay từ đầu năm công tác. Coi đây là một chuyên đề nghiệp vụ và phải báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện hàng tháng, quý, sơ kết, tổng kết việc thực hiện.

Hai là, các đơn vị chủ động phối hợp với Cơ quan điều tra cùng cấp tổ chức các cuộc tọa đàm, hội nghị bàn về công tác phối hợp để giải quyết tố giác, chủ động xây dựng sửa đổi Quy chế phối hợp phù hợp với các quy định mới, tạo cơ chế làm việc thuận lợi cho các Điều tra viên và Kiểm sát viên trên cơ sở chức năng nhiệm vụ của mình. Thông qua các hội nghị này không những nâng cao nhận thức cho Kiểm sát viên mà còn để các Điều tra viên cũng phải hiểu rõ, hiểu đúng về nhiệm vụ quyền hạn của Viện kiểm sát theo quy định của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân.

Ba là, tổ chức Hội nghị sơ kết việc thực hiện Thông tư 06/2013 về công tác tiếp nhận, giải quyết giải quyết tố giác tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Đồng thời đánh giá thực trạng kết quả thực hiện các quy định của Thông tư 06 và Quy chế phối hợp nhằm chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, từ đó đề ra các biện pháp thực hiện tiếp theo.

Bốn là, tổ chức tập huấn nghiệp vụ nhằm cùng nhau thảo luận, học tập kinh nghiệm giữa các đơn vị trong việc thực hiện theo chuyên đề “Kiểm sát giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố”. Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố yêu cầu các đơn vị phải đề xuất được các biện pháp quản lý, chỉ đạo (đối với lãnh đạo) và các hoạt động phối hợp cụ thể của Kiểm sát viên với điều tra viên trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Từ những kinh nghiệm thực tiễn được đưa ra thảo luận, các đơn vị có thể tham khảo thực hiện các biện pháp phù hợp với đặc điểm của đơn vị mình, đảm bảo quản lý được đầy đủ số tố giác, tin báo tội phạm và chất lượng nghiệp vụ trong quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

Năm là, tiếp tục tranh thủ sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc, đồng thời tham mưu cho cấp ủy ra Chỉ thị, Nghị Quyết, chỉ đạo công tác giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

Từ các biện pháp cụ thể nêu trên, trong thời gian qua, Viện kiểm sát hai cấp đã đạt được những kết quả nhất định, tỉ lệ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Cơ quan điều tra hai cấp tăng đáng kể so với trước khi có Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 có hiệu lực, trung bình từ 93% trở lên. Các hoạt động cụ thể của các Kiểm sát viên trong quá trình kiểm sát việc giải quyết đối với các vụ việc tố giác tin báo được phân công đã từng bước đi vào nề nếp. Phần lớn các Kiểm sát viên của Viện kiểm sát hai cấp đã chủ động bám sát tiến độ điều tra, xác minh, tích cực ban hành “Yêu cầu xác minh, kiểm tra” bằng văn bản, đề ra các nội dung yêu cầu thu thập tài liêu, chứng cứ đảm bảo cho việc ra Quyết định khởi tố hoặc không vụ án hình sự của Cơ quan điều tra. Chất lượng Yêu cầu kiểm tra, xác minh có nhiều tiến bộ, cơ bản được Điều tra viên chấp nhận thực hiện. Các đơn vị nghiệp vụ thuộc Viện kiểm sát thành phố và các Viện kiểm sát quận, huyện tiếp tục duy trì các biện pháp phối hợp với Cơ quan điều tra trong hoạt động phân loại thụ lý tố giác, tin báo về tội phạm. Trong đó, đáng chú ý có đơn vị đã phát huy sáng kiến trong việc tiếp nhận thông tin thụ lý đơn, thư tại các Ban Công an xã thông qua việc lập hộp thư điện tử kết nối với Công an các xã, đồng thời ký kết Quy chế phối hợp, quy định rõ cơ chế báo cáo, kiểm tra hàng tháng. Sau khi đánh giá, phân loại, đối chiếu số liệu, Viện kiểm sát đã chủ động ban hành công văn Yêu cầu thụ lý đối với các tố giác tin báo về tội phạm trong trường hợp Công an huyện chậm đưa vào thụ lý, giải quyết.

Để tranh thủ sự chỉ đạo của cấp ủy Đảng, Viện kiểm sát nhân dân thành phố đã tham mưu cho Ban Nội chính Thành ủy Hải Phòng trình Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị số 31-CT/TU ngày ngày 26/8/2014 về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Sau khi Chỉ thị số 31/CT-TU của Thành ủy được ban hành, Viện kiểm sát nhân dân thành phố đã chủ động xây dựng Kế hoạch triển khai thực hiện ở cả hai cấp trên địa bàn thành phố. Đồng thời, chỉ đạo các đơn vị Viện kiểm sát nhân dân các quận, huyện tham mưu cho cấp ủy địa phương bản hành Thông tri để chỉ đạo về công tác này. Đến nay, tất cả các Viện kiểm sát quận, huyện đã tham mưu cho cấp ủy địa phương ban hành Thông tri hoặc văn bản chỉ đạo các ngành hữu quan trên địa bàn về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.

Thực hiện công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện Chỉ thị số 31-CT/TU nói trên, đầu tháng 4 năm 2017 vừa qua, Đoàn kiểm tra Ban thường vụ thành ủy đã tiến hành kiểm tra tại một số các đơn vị, gồm: Bộ Chỉ huy Bộ đội biên phòng Hải Phòng; Cục Hải quan Hải Phòng; Chị cục quản lý thị trường thành phố và một số Quận, Huyện ủy trên địa bàn thành phố. Theo đó Đoàn kiểm tra đã đánh giá cao những chuyển biến trong nhận thức của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, thủ trưởng các cơ quan chức năng đối với việc lãnh đạo và thực hiện tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Ghi nhận và đánh giá cao những chuyển biến tích cực trong nhận thức của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể các cấp về trách nhiệm tố giác, cung cấp thông tin về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Sau đợt kiểm tra, Viện kiểm sát nhân dân thành phố tiếp tục tham mưu cho Ban thường vụ thành ủy trong việc chỉ đạo công tác giải quyết đối với các vụ việc tố giác, tin báo tố giác về tội phạm có kết quả giải quyết dưới dạng ban hành công văn trao đổi thống nhất với Viện kiểm sát về việc kéo dài thời hạn hoặc tạm dừng việc giải quyết theo quy định của Điều 13 TT06/2013, nhằm tránh tình trạng lạm dụng quy định này để kéo dài hoặc tạm dừng việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm “vô thời hạn”, góp phần làm giảm bớt bức xúc, khiếu kiện kéo dài của công dân.

Đến nay có thể nói Viện kiểm sát hai cấp đã cơ bản nắm bắt, quản lý tương đối đầy đủ số lượng các vụ việc tố giác tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do Cơ quan điều tra hai cấp trên địa bàn thành phố Hải Phòng thụ lý, giải quyết. Theo đó, đã từng bước thực hiện có hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố trong khâu công tác này. Không còn tình trạng Điều tra viên bỏ ngoài sổ thụ lý hoặc chỉ xác minh qua loa, đại khái, bỏ “quên” hồ sơ tố giác tin báo.... Đáng chú ý là tình trạng lạm dụng quy định của Điều 13 TT06/2013 về việc trao đổi với Viện kiểm sát thống nhất việc kéo dài thời hạn hoặc tạm dừng việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm cơ bản chấm dứt.

Hiện tại, phần lớn các quy định của Thông tư 06/2013 đã được cụ thể hóa trong Bộ luật tố tụng hình sự 2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018. Có thể nói trong thời gian bốn năm thực hiện các quy định của Thông tư 06/2013, qua hai lần tổ chức sơ kết và triển khai các giải pháp đã được đúc kết là một trong những thuận lợi rất lớn cho công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hải Phòng trong thời gian tới đây. Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi còn có một số khó khăn vướng mắc cần phải có hướng dẫn của liên ngành, cụ thể là:

 Thứ nhất, khó khăn khi thực hiện những quy định có nội dung hoàn toàn mới, đó là việc quy định cho Viện kiểm sát nhân dân trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu nhưng không được khắc phục. Vậy, cần phải hiểu thế nào là vi phạm nghiêm trọng; Trình tự, thủ tục để Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết tố giác tin báo về tội phạm; Viện kiểm sát giải quyết đến giai đoạn nào; Trình độ, năng lực điều tra của Kiểm sát viên hiện tại đã đáp ứng được yêu cầu này hay chưa; cần phải có sự chuẩn bị như thế nào cho cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ việc kiểm tra, xác minh nguồn tin...v..v... Ngoài ra, Luật còn quy định: khi thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, Viện kiểm sát thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác để thực hành quyền công tố theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự nhằm chống bỏ lọt tội phạm, chống làm oan người vô tội. Vậy, nhiệm vụ quyền hạn khác là gì?

-  Thứ hai, khó khăn khi thực hiện những quy định có nội dung  không mới.

Về việc xác định thời điểm tính thời hạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố quy định tại Điều 103 Bộ luật tố tụng hình sự và Thông tư 06/2013 còn gặp những khó khăn vướng mắc. Thực tiễn, có nhiều vụ việc sau khi tiếp nhận cần phải có thời gian nhất định để kiểm tra, xác minh nguồn tin mới có thể xác định được có phải là tố giác, tin báo về tội phạm, khi đó Cơ quan điều tra mới tiến hành thụ lý. Vậy thời hạn giải quyết tố giác tin báo về tội phạm bắt đầu được tính kể từ khi vụ việc tố giác được tiếp nhận hay từ khi Cơ quan điều tra vào sổ thụ lý, phân công Phó thủ trưởng và Điều tra viên. Hiện tại, Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hải Phòng thống nhất cách tính thời hạn kể từ ngày Thủ trưởng Cơ quan điều tra ra Quyết định phân công phó thủ trưởng và Điều tra viên giải quyết tố giác tin báo về tội phạm.

Ngoài ra, còn có một số khó khăn có liên quan đến nhận thức của Điều tra viên về hoạt động thực hành quyền công tố của Kiểm sát viên khi kiểm sát việc giải quyết tố giác tin báo về tội phạm. Phần lớn các Điều tra viên cho rằng có nhiều tài liệu, chứng cứ thu thập ở giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là tài liệu trinh sát chưa được chuyển hóa nên có phần “dè dặt” khi trao đổi, cung cấp thông tin về vụ việc cho Kiểm sát viên.    

Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, tại Hội nghị sơ kết công tác kiểm sát 6 tháng đầu năm 2017 vừa qua, Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng một lần nữa yêu cầu các phòng Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, xét xử án hình sự và các Viện kiểm sát nhân dân quận, huyện trên địa bàn thành phố trong thời gian tới, tiếp tục thực hiện 5 giải pháp nêu trên nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm.

Trên cơ sở quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 và Bộ luật tố tụng 2015 chuẩn bị có hiệu lực thi hành, đề nghị Liên ngành Trung ương sớm có hướng dẫn về các trường hợp cụ thể thuộc trách nhiệm của Viện kiểm sát khi trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Theo đó quy định rõ trình tự, thủ tục Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo và được giải quyết đến giai đoạn nào của vụ việc đó (đến khi có đủ căn cứ yêu cầu Cơ quan điều tra ra một trong hai Quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự hay đến khi sự việc vi phạm trong quá trình giải quyết của Cơ quan điều tra đã được khắc phục). Đồng thời, đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục thực hiện việc tổng kết thực tiễn hàng năm và tập huấn chuyên sâu cho cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát việc tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Ngoài ra, để công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đạt hiệu quả cao thì các điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ việc kiểm tra, xác minh nguồn tin cho các Kiểm sát viên cần được quan tâm đầy đủ.

Lương Thị Thúy Dung, Phó Trưởng phòng 2 VKS TP