Tại Điều 134 BLHS năm 2015 tiếp tục quy định tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, so với tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác quy định tại Điều 104 BLHS năm 1999 thì Điều 134 BLHS năm 2015 có rất nhiều điểm mới. Những điểm mới này nếu như không có hướng dẫn kịp thời sẽ là những khó khăn, vướng mắc trong điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, cụ thể như sau:

Về những điểm mới

Điều 134 Bộ luật hình sự 2015 đã bổ sung mới tình tiết “dùng vũ khí, vật liệu nổ; dùng a xít nguy hiểm, hóa chất nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; phạm tội trong thời gian đang chấp hành hình phạt tù, đang chấp hành biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do được thuê”. Sửa đổi tình tiết “Đối với trẻ em” thành “Đối với người dưới 16 tuổi”, “phụ nữ đang có thai” thành “phụ nữ  mà biết là có thai”; “Để cản trở người thi hành công vụ” thành “Đối với người thi hành công vụ”. Loại bỏ các tình tiết“Gây cố tật nhẹ cho nạn nhân; phạm tội nhiều lần đối với cùng một người hoặc đối với nhiều người; tái phạm nguy hiểm”. Đây  là những tình tiết định tội trong trường hợp gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11% (Khoản 1 Điều 134); là tình tiết định khung tăng nặng tại Khoản 2 (trong trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%); Khoản 3 (trong trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% hoặc gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 11% đến 30%); Khoản 4 (trong trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 31% đến 60%);  Khoản 5 (gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người từ 61% trở lên).

Tại các khoản 2,3,4 Điều 134 có bổ sung một số tình tiết mới là những tình tiết định khung tăng nặng, đó là: “phạm tội hai lần trở lên; tái phạm nguy hiểm (Khoản 2 Điều 134); “gây thương tích làm biến dạng vùng mặt của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên” Khoản 4 Điều 134.

Tại khoản 5 Điều 134 BLHS 2015 đã cụ thể hóa các tình tiết dẫn đến chết nhiều người hoặc trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác quy định tại khoản 4 BLHS 1999, đó là: “phạm tội dẫn đến chết nhiều người” thành “làm chết hai người trở lên”; “trường hợp đặt biệt nghiêm trọng khác” cụ thể thành “gâyt hương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 61% trở lên nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm từ điểm a đến điểm k khoản 1 Điều này”

Điểm mới quan trọng mà chúng ta cần lưu ý đó là, tại Khoản 6 Điều 134 đã quy định: “Người nào chuẩn bị vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm,a-xít nguy hiểm, hóa chất nguy hiểm hoặc thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm nhằm gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm”.Bản chất của Khoản 6 Điều 134 là chế định chuẩn bị phạm tội, lần sửa đổi này, nhà làm luật đã quy định trong tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác một khoản với một khung hình phạt riêng đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội ( người thực hiện hành vi chuẩn bị vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm, a-xít nguy hiểm, hóa chất nguy hiểm hoặc thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm nhằm gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác).

Về hình phạt, Điều 134 BLHS năm 2015 có 06 khung hình phạt (tăng 02 khung so với BLHS 1999) đồng thời đã rút ngắn khoảng cách khung hình phạt. Khoản 2 đã giảm mức hình phạt tù tối đa từ 07 năm xuống thành 06 năm; khoản 3 có hình phạt tù từ 05 năm đến 10 năm; khoản 4 có hình phạt tù từ 07 năm đến 14 năm; khoản 5 có hình phạt tù từ 12 năm đến đến 20 năm hoặc tù chung thân. Đây là những điểm mới có lợi đối với người phạm tội cố ý gây thương tích mà chúng ta phải lưu ý khi áp dụng pháp luật và quyết định hình phạt.

Những vướng mắc khi áp dụng

Qua nghiên cứu những điểm mới quy định trong tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác quy định tại Điều 134 BLHS 2015, trên cơ sở thực tiễn công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với tội phạm này, chúng tôi thấy một số quy định mới còn chưa hợp lý, còn chung chung, khó áp dụng như sau:

Thứ nhất, tại điểm a khoản 1 Điều 134 quy định tình tiết “dùng vũ khí, vật liệu nổ” là tình tiết định tội hoặc định khung tăng nặng là không hợp lý, khó vận dụng trong thực tế, bởi lẽ tình tiết đã là dấu hiệu định tội thì không coi là tình tiết định tội khác nữa. Thông qua ví dụ sau sẽ làm rõ vấn đề này: Nguyễn Văn A dùng súng colt là súng quân dụng bắt vào phần mềm Nguyễn Văn B với tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, trong trường hợp này A đã phạm tội cố ý gây thương tích theo quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS. Về hành vi tàng trữ, sử dụng vũ khí quân dụng của A, có ý kiến cho rằng do đã là tình tiết cấu thành định tội cố ý gây thương tích nên A không phạm tội tàng trữ sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo Điều 304 BLHS. Có ý kiến lại cho rằng A có hai hành vi là tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng và cố ý gây thương tích vì vậy cần khởi tố A về hai tội tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng và cố ý gây thương tích.

Thứ hai, đối với tình tiết “dùng a xít nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm” là tình tiết định tội và định khung tăng nặng trong tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Vấn đề đặt ra là cần hiểu như thế nào là a xít và hóa chất nguy hiểm? Dựa vào tên axít , hóa chất hay đặc tính nguy hiểm của a xít, hóa chất mà người phạm tội sử dụng để xác định là nguy hiểm; trong trường hợp người phạm tội dụng đúng a xít,hóa chất được coi là nguy hiểm nhưng đã pha loãng với nước thì có còn coi là dùng a xít nguy hiểm, hóa chất nguy hiểm nữa không.

Thứ ba, tại điểm c khoản 2 Điều 134 có quy định tình tiết định khung tăng nặng “phạm tội hai lần trở lên”, tuy nhiên không quy định mỗi lần người phạm tội gây tổn thương cơ thể bao nhiêu phần trăm, điều này rất khó áp dụng trong thực tiễn.

Thứ tư, đối với tình tiết “tái phạm nguy hiểm”quy định tại điểm d khoản 2 Điều 134, đây là tình tiết định khung hình phạt duy nhất tại khoản 2 Điều 134, các khoản 1,3,4,5 Điều luật không có tình tiết này. Cụ thể  Khoản 2 Điều 134 quy định:

“2.Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến06 năm:

...

d)Tái phạm nguy hiểm;...”

Như vậy, người thực hiện hành vi phạm tội gây thương tíchcho người khác tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể là bao nhiêu thì bị truy cứutrách nhiệm hình sự theo khoản 2 điểm d Điều 134; dưới 11%, trên 11 % đến 30 %hay là từ 31% đến 60%. Đây là điểm rất khó áp dụng trong thực tế.

Thứ năm, tại điểm b khoản 4 Điều 134 quy định “gây thương tích làm biến dạng vùng mặt của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên” là tình tiết định khung hình phạt. Vậy hiểu như thế nào, mức độ ảnh hưởng như thế nào thì được coi là “làm biến dạng vùng mặt”; có cần phải có kết luận giám định pháp y kết luận người bị hại bị biến dạng vùng mặt hay chỉ bằng quan sát đánh giá của cơ quan tiến hành tố tụng. Trong trường hợp người bị hại tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 61%nhưng lại bị biến dạng vùng mặt thì áp dụng khoản nào để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với đối tượng.

Để thực hiện, áp dụng nghiêm chỉnh thống nhất BLHS năm 2015, góp phần đấu tranh triệt để đối với các tội phạm cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, giữ vững trật tự an toàn xã hội, đồng thời bảo vệ có hiệu quả quyền con người, quyền công dân. Đề nghị liên ngành tư pháp Trung ương cần sớm ban hành văn bản để hướng dẫn cụ thể những điểm mới Điều 134 BLHS năm 2015 theo hướng tháo gỡ những bất hợp lý, khó khăn, vướng mắc như đã phân tích nêu trên.

Đặng Khắc Thắng, Phó Viện trưởng VKSND huyện Thủy Nguyên