Trao đổi về bài viết “Thẩm quyền áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm”
Ngày17/05/2016, Trang thông tin điện tử ngành Kiểm sát Hải Phòng đã đăng tải bài viết“Thẩm quyền áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo tội phạm” ([1]) của tác giả TrươngThanh Nhàn - VKS An Dương. Sau khi đọc bài viết, cá nhân tôi có quan điểm như sau:
Ngay sau khi có kết luận giám định thương tích, Cơ quan điều tra phải khởitố vụ án để điều tra vì khi này đã có đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự theokhoản 1 Điều 104 BLTTHS về tội Cố ý gây thương tích theo khoản 2 Điều 104 BLHS.Trong quá trình điều tra, nếu phát hiện thấy đối tượng Phạm Tiến H có dấu hiệucủa bệnh tâm thần thì cần tiến hành cho đối tượng đi giám định tâm thần (thôngthường sẽ kéo dài từ 01 - 02 tháng). Khi có kết quả giám định là đối tượng mắcbệnh tâm thần thì căn cứ Điều 311 BLTTHS và Nghị định 64/2011/NĐ-CP ngày28/7/2011 của Chính phủ, Viện kiểm sát sẽ ban hành quyết định bắt buộc chữa bệnhtheo đúng quy định của pháp luật. Vụ án sẽ được tạm đình chỉ căn cứ theo khoản1 Điều 160 BLHS.
Mấu chốt vấn đề ở đây làviệc có tiến hành khởi tố vụ án hình sự hay không. Theo như diễn biến thực tế củabài viết trên thì CQĐT đã không khởi tố vụ án hình sự do thấy rằng đối tượng cóbiểu hiện tâm thần. Và sau đó cũng ban hành quyết định không khởi tố vụ án hìnhsự theo khoản 2 Điều 107 BLTTHS. Theo tôi, việc xử lý như vậy là không sai,nhưng không hợp lý, đã dẫn đến việc không áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnhvới đối tượng. Nếu CQĐT khởi tố vụ án ngay sau khi có đủ căn cứ - như ý kiến củacá nhân tôi - thì sẽ giải quyết được vướng mắc nêu trên.
Trên đây là ý kiến cánhân, tôi xin nêu ra để các đồng nghiệp cùng nghiên cứu trao đổi./.
Trần Hùng Vũ - VKSND quận Hồng Bàng
([1]) Để thuận tiện theo dõi,Ban biên tập đăng tải lại toàn bộ nội dung bài viết của tác giả Trương ThịThanh Nhàn dưới đây:
Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đây là hoạt động mở đầu của quá trình giảiquyết vụ án hình sự nhằm phát hiện hành vi phạm tội. Trên cơ sở tiếp nhận tinbáo, tố giác, cơ quan có thẩm quyền xác định có dấu hiệu tội phạm hay không đểquyết định việc khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Trách nhiệm của Việnkiểm sát trong công tác này là kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm, bảo đảm việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm của Cơ quanđiều tra đúng pháp luật, đầy đủ; bảo đảm mọi tội phạm đều được phát hiện, khởitố, điều tra và xử lý.
Vai trò của công tác giải quyết tố giác, tin báo vềtội phạm đã được quy định tại Điều 103 BLTTHS 2003, cụ thể hóa tại Thông tưliên tịch số 06 ngày 02/8/2013 và đã được pháp điển đầy đủ tại BLTTHS 2015. Tuynhiên, còn nhiều vấn đề vướng mắc nảy sinh trong thực tiễn, như vấn đề thẩm quyềnáp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người bị tình nghi trong giai đoạngiải quyết tố giác, tin báo tội phạm. Vụ việc cụ thể sau đây là một ví dụ:
Vào khoảng 12 giờ 15 phút ngày 15/9/2016, Phạm TiếnH, sinh năm 1988, trú tại thôn Minh Kha, xã Đồng Thái, An Dương, Hải Phòng mangtheo 01 con dao bầu đi bộ từ nhà ở cùng thôn sang nhà ông Lê Văn Q, sinh năm1958, cũng ở thôn Minh Kha gây sự, chửi bới. Sau đó, H dùng con dao bầu mangtheo đâm ông Q ba nhát. Hậu quả: Ông Q bị thương phải đi cấp cứu tại bệnh việnViệt – Tiệp.
Ngày 15/9/2016, bà Phạm Thị Y (vợ ông Q) đã làm đơntrình báo lên công an huyện An Dương yêu cầu giải quyết vụ việc.
Tại bản kết luận giám định pháp y số 494/2016/TgTngày 05/12/2016 của Trung tâm pháp y Thành phố Hải Phòng kết luận: Tỷ lệ phầntrăm tổn thương cơ thể của nạn nhân Lê Văn Q do các thương tích gây nên là 13%.
Quá trình xác minh tin báo, Cơ quan điều tra phát hiệnđối tượng Phạm Tiến H có biểu hiện khôngbình thường về nhận thức nên Cơ quan điều tra đã đưa Phạm Tiến H đi giám địnhpháp y tâm thần.
Tại bản kết luận giám định pháp y tâm thần của Việnpháp y tâm thần trung ương số 364/KLGĐ ngày 09/11/2016 kết luận: Trước, trong,sau khi gây thương tích cho ông Lê Văn Q và tại thời điểm giám định, đối tượngPhạm Tiến H bị bệnh tâm thần phân liệt thể paranoide. Tại các thời điểm trên PhạmTiến H mất khả năng nhận thực và điều khiển hành vi.
Ngày 12/01/2017, Cơ quan CSĐT Công an huyện An Dươngcó Công văn trao đổi thống nhất ra Quyết định không khởi tố vụ án hình sự, theoKhoản 2 Điều 107 BLTTHS và đề nghị Viện kiểm sát huyện An Dương ra Quyết địnháp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với đối tượng Phạm Tiến H.
Sau khi nghiên cứu tài liệu có trong hồ sơ và cácquy định trong Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành, Viện kiểm sát huyện An Dươngthấy rằng Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành và văn bản hướng dẫn chỉ quy địnhViện kiểm sát có thẩm quyền ra Quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnhtrong giai đoạn điều tra, truy tố ( Điều 311 BLTTHS và Nghị định 64/2011/NĐ-CPngày 28/7/2011 của Chính phủ). Trong vụ án này, sau khi có Kết luận giám địnhpháp y tâm thần kết luận đối tượng Phạm Tiến H bị mắc bệnh tâm thần làm mất khảnăng nhận thức và điều khiển hành vi thì Cơ quan điều tra đã ra Quyết địnhkhông khởi tố vụ án hình sự theo quy định tại Khoản 2 Điều 107 BLTTHS – Hànhvi không cấu thành tội phạm, vì chủthể thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội không có đủ năng lực trách nhiệmhình sự. Do đó, Viện kiểm sát huyện An Dương không có thẩm quyền ra Quyết địnháp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đối với đối tượng Phạm Tiến H.
Tuy nhiên, cũng từ quy định của BLTTHS như trên dẫnđến trên thực tế hiện nay đối tượng Phạm Tiến H vẫn lang thang ở ngoài xã hội,việc quản lý đối tượng trên chưa thuộc thẩm quyền của cơ quan nào. Việc đối tượngở ngoài xã hội tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, gây lo lắng hoang mang chongười dân. Cơ quan điều tra đã phối hợp với Trung tâm bảo trợ người tâm thầnThành phố để đưa đối tượng đi điều trị tuy nhiên theo quy định, Trung tâm chỉnhận những đối tượng không có gia đình, lang thang trong khi đối tượng Phạm TiếnH vẫn có gia đình nên không được nhận vào Trung tâm.
Trên đây là vấn đề phát sinh từ thực tiễn quá trìnhcông tác, tôi xin nêu ra để các đồng nghiệp cùng nghiên cứu, trao đổi./.
Trương Thị Thanh Nhàn, Viện kiểmsát nhân dân huyện An Dương