Hằng năm, vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, toàn thể dân tộc Việt Nam lại thành kính hướng về cội nguồn, tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng – những người đã đặt nền móng đầu tiên cho quốc gia dân tộc.

Ảnh sưu tầm Internet

Nguồn gốc của lễ Giỗ Tổ Như một niềm kiêu hãnh sâu trong tâm linh, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều có truyền thuyết riêng cho nguồn gốc của mình.  Truyền thuyết kể rằng Tổ Phụ Lạc Long Quân lấy Tổ Mẫu Âu Cơ sinh ra 100 con, 50 con theo Cha xuống biển, 50 con theo Mẹ lên núi và con cả được truyền ngôi lấy hiệu là Hùng Vương. Thường thường nói đến giỗ Tổ là nói đến giỗ Tổ Hùng Vương. Nhưng niên hiệu lập quốc là năm 2879 tr.CN, thời Kinh Dương Vương, người sáng lập ra họ Hồng Bàng. Kinh Dương Vương lấy Long Nữ sinh ra Lạc Long Quân. Lạc Long Quân lấy Âu Cơ sinh ra Hùng Vương. Hùng Vương là cháu đích tôn của Kinh Dương Vương. Giỗ Tổ vì vậy phải là giỗ Tổ Kinh Dương Vương. Trong thời khai quốc, Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Hùng Vương đều là những Tổ Phụ quan trọng của nòi giống Lạc Hồng. Giỗ Tổ vì thế nên cũng nhớ đến các Tổ Phụ Tổ Mẫu thời khai quốc, không nên chỉ nhớ đến Hùng Vương không mà thôi. Ngày Giỗ tổ Hùng Vương xuất hiện từ khi nào? Theo những tài liệu còn lưu lại, hình thức sơ khai của Ngày Giỗ Tổ đã xuất hiện rất sớm trong lịch sử, cách đây hơn 2000 năm. Dưới thời Thục Phán – An Dương Vương, cột đá thề đã được dựng trên núi Nghĩa Lĩnh, ghi rõ: “Nguyện có đất trời lồng lộng chứng giám, nước Nam được trường tồn lưu ở miếu Tổ Hùng Vương, xin đời đời trông nom lăng miếu họ Hùng và gìn giữ giang sơn mà Hùng Vương trao lại; nếu nhạt hẹn, sai thề sẽ bị gió giăng, búa dập”. Trong suốt hàng ngàn năm lịch sử, nhiều vị vua có tên tuổi của các triều đại phong kiến Việt Nam ngay từ khi lên ngôi đã từng bước xác lập “ngọc phả” về thời đại Hùng Vương, khẳng định vai trò to lớn của các Vua Hùng đối với non sông đất nước Ngày Giỗ Tổ là ngày gì? Theo truyền thuyết thì có 18 đời vua Hùng. 1 đời vua là 1 triều đại. Truyền thuyết ghi 18 đời Hùng vương có tổng cộng 180 vua. Nhưng tại sao chọn ngày ‘giỗ vua tổ’ là ngày trọng đại coi như ngày khai sinh đất nước mà không chọn ngày sinh hay ngày lên ngôi của ngài? Nghiên cứu cổ sử Trung Hoa mà Sử thuyết họ Hùng cho là Bách Việt sử ta thấy: vua Hạ vũ được tôn là tổ của nhà Hạ nhưng ông Khải mới chính là vua đầu tiên của nhà Hạ, ông Cơ Xương vẫn được coi là tổ nhà Chu nhưng thực ra con ông là Cơ Phát mới là vua đầu của nhà Chu. Như vậy nghĩa là ngày giỗ của vua tổ chính là ngày lên ngôi của vua đầu khai sáng triều đại. Tương tự, quốc gia của người họ Hùng cũng thế, trước khi trở thành 1 vương quốc bao giờ cũng có thời lập quốc, ngày kết thúc thời lập quốc cũng chính là ngày bắt đầu của thời vương quốc, cả thời gian lập quốc được người Việt ‘siêu nhiên hóa’ thành thời trị vì của vua tổ, ngày vua tổ mất chính là ngày lên ngôi của vua đầu tiên tức mốc thời gian bắt đầu có quốc gia dân tộc hay là ngày khởi đầu của lịch sử quốc gia. Ý nghĩa của ngày 10/3 Ngày giỗ tổ chính là ngày lên ngôi của vua đầu tiên, ngày khởi đầu của vương triều thứ nhất, ngày bắt đầu của Lịch sử quốc gia. 

Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là dịp tri ân tổ tiên mà còn là biểu tượng thiêng liêng của tinh thần đại đoàn kết, lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị trường tồn của truyền thống “uống nước nhớ nguồn” trong đời sống tinh thần của người Việt. Trung tâm của hoạt động này là Khu di tích lịch sử Đền Hùng – nơi hội tụ tâm linh, nơi con cháu Lạc Hồng khắp mọi miền đất nước và kiều bào ở nước ngoài hướng về dâng hương tưởng niệm.

Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ dừng lại ở nghi lễ mà còn lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội thông qua nhiều hoạt động ý nghĩa như: tổ chức lễ hội, sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, các phong trào thi đua lao động sản xuất, học tập và cống hiến. Đây là dịp để mỗi người dân tự nhắc nhở bản thân về trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã vun đắp qua hàng nghìn năm lịch sử.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, việc hưởng ứng ngày Giỗ Tổ Hùng Vương cần được thể hiện bằng những hành động thiết thực: không ngừng rèn luyện phẩm chất đạo đức, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong công việc, tận tụy phục vụ nhân dân, góp phần xây dựng nền hành chính trong sạch, vững mạnh. Đồng thời, tích cực tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc đến thế hệ trẻ, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay. Trong mỗi gia đình, việc duy trì nếp sống văn hóa, giáo dục con cháu biết kính trọng tổ tiên, yêu quê hương đất nước chính là cách thiết thực để giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống. Những câu chuyện về nguồn cội, về các Vua Hùng, về lịch sử dựng nước và giữ nước cần được tiếp nối qua từng thế hệ, trở thành sợi dây kết nối bền chặt giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.

Giỗ Tổ Hùng Vương là dịp để mỗi người Việt Nam, dù ở bất cứ nơi đâu, cùng chung một tấm lòng hướng về cội nguồn dân tộc. Phát huy truyền thống ấy, mỗi cá nhân cần nỗ lực học tập, lao động, sáng tạo, góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, xứng đáng với công lao to lớn của các Vua Hùng.

“Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba

Khắp miền truyền mãi câu ca

Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm”

Tinh thần ấy sẽ mãi là nguồn sức mạnh to lớn, hun đúc ý chí, niềm tin và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam trong thời đại mới.

Đặng Thị Thủy – VKSND khu vực 8