Thời gian qua, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm các đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội cũng như lợi ích công cộng luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Trên cơ sở Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong lĩnh vực này tiếp tục được khẳng định và nâng cao.

Nguồn: Ảnh mạng

Với chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân không chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng mà còn chủ động tham gia bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước, xã hội. Việc được giao thẩm quyền khởi kiện vụ án dân sự trong những trường hợp cần thiết là cơ sở quan trọng để Viện kiểm sát kịp thời can thiệp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những chủ thể không có khả năng tự mình khởi kiện hoặc không có người đại diện hợp pháp.

Theo Nghị quyết số 205/2025/QH15, nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội được xác định bao gồm: trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự, người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của pháp luật. Đây là những chủ thể thường gặp nhiều hạn chế trong việc tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi bị xâm hại.

Bên cạnh đó, lợi ích công được hiểu là bao gồm lợi ích công cộng, lợi ích Nhà nước thuộc các lĩnh vực: đầu tư công; đất đai, tài nguyên, tài sản công khác; môi trường, hệ sinh thái; di sản văn hóa; an toàn thực phẩm, dược phẩm; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Khi các lợi ích này bị xâm phạm mà không có chủ thể trực tiếp đứng ra khởi kiện, Viện kiểm sát nhân dân có thể thực hiện quyền khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích chung của xã hội.

Thông qua hoạt động khởi kiện dân sự, Viện kiểm sát nhân dân có điều kiện phát huy vai trò “người bảo vệ lợi ích chung”, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm đến quyền dân sự của người yếu thế như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, người có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời bảo vệ tài sản công, môi trường, trật tự quản lý nhà nước và các lợi ích công cộng khác. Đây là cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm mọi hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại đến xã hội đều được xem xét, giải quyết bằng con đường tố tụng theo quy định của pháp luật.

Viện kiểm sát nhân dân các cấp sẽ chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức, chính quyền địa phương trong việc tiếp nhận thông tin, phát hiện vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền dân sự của nhóm yếu thế hoặc lợi ích công để xem xét, thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, phòng ngừa vi phạm, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cơ quan tư pháp.

Việc phát huy vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong khởi kiện dân sự không chỉ là yêu cầu của công tác cải cách tư pháp mà còn thể hiện rõ trách nhiệm của ngành Kiểm sát trong việc đồng hành cùng Nhân dân, bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải và lợi ích chung của xã hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh./.