Thời gian qua, tình hình tội phạm hình sự do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn khu vực có chiều hướng gia tăng, tính chất, mức độ, hậu quả phạm tội ngày càng nghiêm trọng, nhiều vụ phạm tội không đơn thuần mang tính bộc phát, giản đơn mà đã có sự cấu kết chặt chẽ, manh động, tinh vi trong thực hiện hành vi phạm tội và che giấu tội phạm.

Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, VKSND Khu vực 9 đã thụ lý, khởi tố điều tra 12, là người dưới 18 tuổi phạm tội trong đó số bị can còn đang đi học chỉ có 7 bị can, số bị can đã bỏ học là 5 bị can. So với cùng kỳ năm 2024, số vụ án đã khởi tố gấp 1,5 lần, số bị can bị khởi tố gấp 2 lần; so với cùng kỳ năm 2023, số vụ án đã khởi tố gấp 02 lần, số bị can bị khởi tố gấp 3 lần. Nhóm tội “gây rối trật tự công cộng” và tội “cướp tài sản”, "lừa đảo chiếm đoạt tài sản" có số lượng bị can dưới 18 tuổi thực hiện hành vi phạm tội chiếm tỷ lệ cao.

Ảnh: Internet

Xét nguyên nhân, điều kiện dẫn đến tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật do người dưới 18 tuổi thực hiện gồm những nguyên nhân sau:

Thứ nhất, người dưới 18 tuổi về thể chất và tinh thần mới phát triển ở một mức độ nhất định, vì vậy, trong nhận thức và hành động, người chưa thành niên còn hạn chế về kiến thức nói chung và kiến thức xã hội nói riêng, không làm chủ được hành động của mình, thường dễ bị kích động, rủ rê, lôi kéo và hay bị người khác lợi dụng. Bên cạnh đó, còn có thể thấy do người chưa thành niên, chưa được học hành, trang bị đầy đủ kiến thức đặc biệt là kiến thức pháp luật nên nhận thức còn bồng bột, cảm tính, thậm chí không biết hành vi của mình là vi phạm pháp luật, là phạm tội.

Thứ hai, đa phần các đối tượng dưới 18 tuổi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật thường xuất thân trong gia đình có hoàn cảnh khó khăn nên cha mẹ chỉ lo làm ăn, ít có thời gian quan tâm, chăm sóc, trò chuyện, buông lỏng việc giáo dục, quản lý con cái, nhất là những gia đình mà bố mẹ ly hôn; đồng thời sự phối hợp trong quản lý, giáo dục thanh, thiếu niên giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa đồng bộ, chưa thật sự sâu sát, đặc biệt là các em nghỉ học sớm.

Thứ ba, môi trường mạng xã hội phức tạp, nhiều thông tin độc hại, các tệ nạn xã hội như cờ bạc, ma túy, mại dâm và các văn hóa phẩm có nội dung xấu, kích động bạo lực chưa được ngăn chặn kịp thời nên đã có tác động xấu tới tâm lý, nhận thức và hành động của người dưới 18 tuổi.

Thứ tư, việc giáo dục kỹ năng sống, đạo đức, nhất là giáo dục đối với các học sinh cá biệt chưa thực sự được chú trọng. Chương trình giáo dục phổ thông vẫn còn nặng về kiến thức mà chưa thật sự chú trọng vấn đề đạo đức, kỹ năng sống và đặc biệt là giáo dục pháp luật. Do đó, đối với các em có hoàn cảnh gia đình éo le, bị bạo lực gia đình nếu không được nhà trường và giáo viên quan tâm đúng mức có thể dẫn đến các em bị tách khỏi cộng đồng, dễ có những suy nghĩ tiêu cực và bị người khác lợi dụng thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó công tác quản lý, giáo dục, định hướng nghề nghiệp và việc làm cho các học sinh nghỉ học sớm còn chưa được quan tâm đúng mức và đồng bộ giữa gia đình và các cơ quan có thẩm quyền.

Thiết nghĩ, để phòng ngừa, ngăn chặn hiệu quả, làm giảm tình trạng người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn huyện, cần có sự vào cuộc tích cực của các cấp, các ngành, đoàn thể và toàn xã hội, triển khai đồng bộ các giải pháp như:

Một là, Gia đình và nhà trường là hai "pháo đài" quan trọng nhất trong việc định hình nhân cách và hành vi của trẻ vị thành niên.

Xây dựng môi trường gia đình lành mạnh: Cha mẹ cần dành thời gian quan tâm, chia sẻ và làm gương cho con cái. Việc quản lý giờ giấc và các mối quan hệ bạn bè của con cần được thực hiện khéo léo, tránh gây áp lực cực đoan dẫn đến tâm lý nổi loạn.

Đổi mới giáo dục pháp luật trong học đường: Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, nhà trường nên tổ chức các buổi ngoại khóa, phiên tòa giả định hoặc gặp gỡ các chuyên gia tâm lý để học sinh hiểu rõ hệ lụy của việc vi phạm pháp luật.

Hai là, Tăng cường Quản lý Nhà nước và thực thi Pháp luật

Các cơ quan chức năng cần chủ động trong việc nhận diện và ngăn chặn các nguy cơ từ sớm. Kiểm soát chặt chẽ các loại hình kinh doanh nhạy cảm: Tăng cường kiểm tra các quán internet, tiệm game, quán karaoke và các cơ sở lưu trú để đảm bảo người dưới 18 tuổi không tiếp cận với các nội dung độc hại hoặc môi trường dễ phát sinh tệ nạn.

Tuần tra, kiểm soát địa bàn: Lực lượng Công an xã, thị trấn cần duy trì các tổ tuần tra đêm tại những khu vực công cộng, nơi thanh thiếu niên thường tập trung tụ tập để kịp thời giải tán hoặc xử lý các biểu hiện gây rối trật tự.

Ba là, Trong thời đại số, không gian mạng là nơi dễ khiến người trẻ lệch lạc nhận thức nhất.

Trang bị kỹ năng an toàn mạng: Hướng dẫn thanh thiếu niên cách nhận diện tin giả, tránh xa các hội nhóm lôi kéo hành vi bạo lực hoặc vi phạm pháp luật trên mạng xã hội (Facebook, TikTok, Telegram).

Ứng dụng công nghệ trong quản lý: Sử dụng hệ thống camera giám sát an ninh tại các điểm nóng để răn đe và thu thập chứng cứ khi có vụ việc xảy ra.

Bốn là, Công tác An sinh Xã hội và Hỗ trợ Tái hòa nhập

Quan tâm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt: Tập trung hỗ trợ những trẻ em bỏ học sớm, trẻ em trong gia đình có bố mẹ ly hôn hoặc có người thân phạm tội. Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị lôi kéo vào con đường lầm lỗi.

Tạo sân chơi lành mạnh: Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phù hợp với lứa tuổi để thu hút thanh thiếu niên tham gia, giúp các em tránh xa thời gian "rảnh rỗi vô bổ".

Nguyễn Thị La, Đặng Vũ Thắng - Viện KSND khu vực 9